پرکاری تیروئید زمانی رخ میدهد که غده تیروئید بیش از نیاز بدن هورمون تولید کند. این افزایش هورمونها میتواند سرعت بسیاری از فعالیتهای بدن را بالا ببرد. در نتیجه بر ضربان قلب، وزن، خواب، خلقوخو، دستگاه گوارش و حتی سلامت استخوانها اثر میگذارد.
نشانههای بیماری در بعضی افراد واضح است، اما در برخی دیگر، بهویژه سالمندان، ممکن است خفیف یا شبیه مشکلات دیگری باشد. به همین دلیل، تشخیص پرکاری تیروئید فقط بر اساس علائم امکانپذیر نیست و به معاینه و آزمایش نیاز دارد.
خبر خوب این است که این بیماری در بیشتر موارد قابلکنترل و درمان است. البته انتخاب روش درمان به علت بیماری، شدت آن و شرایط هر فرد بستگی دارد.
پرکاری تیروئید چیست؟
تیروئید غدهای کوچک و پروانهایشکل در جلوی گردن است. هورمونهای این غده تعیین میکنند بدن با چه سرعتی انرژی مصرف کند و در تنظیم ضربان قلب، دمای بدن و عملکرد بسیاری از اندامها نقش دارند. در پرکاری تیروئید، مقدار هورمونهای تیروئیدی موجود در خون بیش از حد طبیعی میشود. در نتیجه، فعالیتهای بدن شتاب میگیرند و مشکلاتی را ایجاد میکنند.
لازم است بدانید پرکاری تیروئید با کم کاری تیروئید تفاوت دارد. در کمکاری، هورمون کافی تولید نمیشود و فعالیتهای بدن کندتر میشوند. اما در پرکاری، تولید یا ورود بیش از حد هورمون به خون، سوختوساز بدن را افزایش میدهد.
آیا پرکاری تیروئید خطرناک است؟
پرکاری تیروئید در صورت تشخیص و درمان مناسب معمولاً قابلکنترل است. بااینحال، بیتوجهی به آن ممکن است به مشکلات جدی زیر منجر شود:
- ضربان بسیار سریع یا نامنظم قلب
- نارسایی قلبی
- افزایش خطر سکته
- پوکی استخوان
- اختلالات باروری
- یکی از عوارض نادر اما بسیار خطرناک این بیماری، طوفان تیروئیدی است. وضعیتی که در آن علائم ناگهان و بهشدت تشدید میشوند. تب بالا، ضربان قلب بسیار سریع، بیقراری شدید، گیجی یا کاهش سطح هوشیاری از نشانههای هشداردهنده هستند. این مشکل به درمان فوری در بیمارستان نیاز دارند.
چرا به پرکاری تیروئید دچار میشویم؟
ابتلا به این بیماری دلایل مختلفی دارد که عبارتند از:
- شایعترین علت، بیماری گریوز است. در این بیماری خودایمنی، سیستم ایمنی بهاشتباه تیروئید را تحریک میکند تا هورمون بیشتری بسازد. گاهی یک یا چند گره تیروئیدی نیز مستقل از کنترل طبیعی بدن فعال میشوند و مقدار زیادی هورمون تولید میکنند.
- التهاب غده تیروئید نیز علت دیگری است. در این حالت، هورمون ذخیرهشده در غده وارد خون میشود و برای مدتی علائم پرکاری ایجاد میکند. التهاب ممکن است پس از زایمان یا بدون علت مشخص رخ دهد.
- مصرف زیاد ید، استفاده خودسرانه از مکملهای حاوی ید، بعضی داروهای دارای ید یا دریافت بیش از حد داروی هورمون تیروئید نیز میتواند در برخی افراد باعث بیماری شود.
- بهندرت، اختلالات غده هیپوفیز در ایجاد پرکاری تیروئید نقش دارند.
لازم به ذکر است که وجود گره در تیروئید الزاماً به معنی سرطان تیروئید نیست و بسیاری از گرهها خوشخیماند. بااینحال، پزشک ممکن است برای مشخصکردن ماهیت گره بررسیهای بیشتری انجام دهد.
علائم پرکاری تیروئید
علائم از فردی به فرد دیگر متفاوتاند و ممکن است بهتدریج یا ناگهانی ظاهر شوند. شایعترین نشانهها عبارتاند از:
- کاهش وزن ناخواسته، حتی با وجود افزایش اشتها
- تپش قلب یا ضربان سریع و نامنظم
- لرزش دستها و انگشتان
- تعریق زیاد و تحملنکردن گرما
- اضطراب، تحریکپذیری و تغییرات خلقی
- اختلال خواب و خستگی
- ضعف عضلات
- افزایش دفعات دفع یا تغییر عادتهای روده
- تغییر در چرخه قاعدگی
- تورم جلوی گردن به دلیل بزرگشدن تیروئید
- نازکشدن موها و گرم و مرطوبشدن پوست.
در سالمندان ممکن است علائم واضحی مانند لرزش یا بیقراری دیده نشود. دراین حالت بیماری تنها با خستگی، کاهش وزن، ضعف، بیاشتهایی، افسردگی یا ضربان نامنظم قلب خود را نشان میدهد.
چه کسانی بیشتر در معرض ابتلا به پرکاری تیروئید هستند؟
داشتن عامل خطر به این معنا نیست که فرد حتماً بیمار خواهد شد. اما در موارد زیر احتمال ابتلا به این بیماری بیشتر است:
- این بیماری در زنان شایعتر است.
- احتمال ابتلا در افراد بالای ۶۰ سال افزایش مییابد.
- سابقه خانوادگی بیماریهای تیروئیدی
- ابتلا به بعضی بیماریهای خودایمنی
- دیابت
- کمخونی ناشی از کمبود ویتامین B12
- بارداری یا زایمان در ماههای اخیر
- مصرف مقدار زیاد ید
- مصرف محصولات نیکوتینی نیز میتواند احتمال برخی مشکلات تیروئیدی و چشمی مرتبط با گریوز را بیشتر کند.
عوارض بیماری پرکاری تیروئید
مهمترین عوارض بیماری پرکاری تیروئید درماننشده عبارتاند از:
- اختلال ریتم قلب
- لخته شدن خون
- سکته
- نارسایی قلبی
- کاهش تراکم استخوان
- ضعف عضلات
- بیماری میتواند چرخه قاعدگی و باروری را مختل کند.
- در دوران بارداری احتمال سقط، زایمان زودرس، فشارخون بارداری و وزن کم نوزاد بیشتر میشود.
- در برخی مبتلایان به گریوز، بافتهای اطراف چشم درگیر میشوند. خشکی و قرمزی چشم، حساسیت به نور، دوبینی و بیرونزدگی چشمها از نشانههای این مشکل هستند. در موارد شدید و درماننشده، بینایی نیز ممکن است آسیب ببیند.
پزشک چگونه بیماری پرکاری تیروئید را تشخیص میدهد؟
پزشک ابتدا درباره علائم، سابقه خانوادگی، داروها و مکملهای مصرفی سؤال میکند. سپس ضربان قلب، لرزش دست، وضعیت پوست و چشمها و اندازه یا حساسیت غده تیروئید را بررسی میکند.
آزمایش خون مهمترین مرحله تشخیص است. معمولاً سطح هورمون محرک تیروئید و هورمونهای تیروئیدی اندازهگیری میشود. پایینبودن هورمون محرک تیروئید همراه با بالابودن یکی یا هر دو هورمون تیروئیدی، اغلب با پرکاری تیروئید سازگار است.
پس از تأیید بیماری، ممکن است آزمایش پادتنها، تصویربرداری، بررسی جذب ید یا سونوگرافی درخواست شود تا علت مشخص شود.
سونوگرافی بهویژه برای بررسی گرهها مفید است و در بارداری یا شیردهی نیز میتواند جایگزین مناسبی برای برخی روشهای تصویربرداری باشد.
حتماً بخوانید: بهترین مراکز سونوگرافی تیروئید تهران
روشهای پیشگیری از ابتلا به پرکاری تیروئید
از بسیاری از موارد پرکاری تیروئید، بهخصوص نوع ناشی از بیماری گریوز، نمیتوان بهطور قطعی پیشگیری کرد. بااینحال، چند اقدام زیر میتواند خطر برخی انواع بیماری یا عوارض آن را کاهش دهد:
- مصرف مکملهای ید، فرآوردههای جلبک دریایی و داروهای هورمونی نباید بدون نظر پزشک مصرف شوند.
- افرادی که داروی هورمون تیروئید دریافت میکنند باید آزمایشهای دورهای انجام دهند تا مقدار مصرفی بیش از نیاز بدن نباشد.
- ترک محصولات نیکوتینی
- افراد پرخطر، زنان پس از زایمان و کسانی که سابقه بیماری تیروئید دارند، بهتر است درباره زمان مناسب بررسی تیروئید با پزشک مشورت کنند.
درمان پرکاری تیروئید
درمان برای همه یکسان نیست. پزشک بر اساس علت بیماری، شدت علائم، سن، وضعیت قلب، بارداری و شرایط عمومی بیمار تصمیم میگیرد. روشهای اصلی عبارتاند از:
داروهای ضدتیروئید
این داروها تولید هورمون را کاهش میدهند و معمولاً اثر آنها طی چند هفته تا چند ماه ظاهر میشود.
این داروها باید دقیقاً طبق دستور مصرف شوند و بهدلیل احتمال عوارض، پیگیری آزمایشگاهی اهمیت دارد.
داروهای کنترلکننده علائم
بعضی داروها بدون کاهش مستقیم تولید هورمون، تپش قلب، لرزش و بیقراری را کمتر میکنند و معمولاً تا زمان اثرکردن درمان اصلی به کار میروند.
ید رادیواکتیو
با کاهش فعالیت سلولهای تیروئید، تولید هورمون را کم میکند. اثر آن تدریجی است و برای زنان باردار یا شیرده مناسب نیست.
پس از این درمان ممکن است فعالیت تیروئید کمتر از حد طبیعی شود و بیمار به درمان جایگزینی هورمون نیاز پیدا کند.
جراحی
برداشتن بخشی یا تمام تیروئید در مواردی مانند گواتر بزرگ، بازگشت بیماری، مناسبنبودن روشهای دیگر یا شرایط خاص بیمار مطرح میشود.
پس از برداشتن کامل غده، مصرف دائمی هورمون جایگزین ضروری خواهد بود.
توجه داشته باشید مراجعه منظم، انجام آزمایشها و خودداری از قطع یا تغییر درمان بدون نظر پزشک، نقش مهمی در کنترل بیماری دارد.
در صورت تب بالا، ضربان بسیار سریع، گیجی یا کاهش هوشیاری باید فوراً به اورژانس مراجعه کرد.
0 دیدگاه