بیماری کاوازاکی

بیماری کاوازاکی یک بیماری التهابی نسبتاً نادر است که بیشتر در کودکان کم‌سن دیده می‌شود و می‌تواند رگ‌های خونی، به‌ویژه عروق تغذیه‌کننده قلب را درگیر کند.

اهمیت این بیماری فقط به تب و علائم ظاهری آن محدود نیست. تشخیص زودهنگام و شروع درمان در زمان مناسب می‌تواند احتمال آسیب پایدار به عروق کرونر را کاهش دهد

بیشتر کودکان با درمان مناسب بهبود پیدا می‌کنند، اما در صورت درگیری قلبی ممکن است پیگیری طولانی‌مدت لازم باشد.

بیماری کاوازاکی چیست؟

کاوازاکی نوعی التهاب عروق است که رگ‌های کوچک و متوسط سراسر بدن را تحت‌تأثیر قرار می‌دهد. بیشترین نگرانی زمانی است که التهاب به عروق کرونر، یعنی رگ‌هایی که خون را به عضله قلب می‌رسانند، برسد.

این بیماری معمولاً در کودکان زیر ۵ سال دیده می‌شود، هرچند کودکان بزرگ‌تر، نوجوانان و به‌ندرت بزرگسالان نیز ممکن است به آن مبتلا شوند.

انواع بیماری کاوازاکی

از نظر بالینی، کاوازاکی را می‌توان در ۲ شکل اصلی بررسی کرد:

کاوازاکی کامل یا کلاسیک

در شکل کلاسیک، تب پایدار همراه با مجموعه مشخصی از نشانه‌ها دیده می‌شود.

قرمزی چشم‌ها، تغییرات لب و دهان، بثورات پوستی، قرمزی یا تورم دست و پا و بزرگ‌شدن غدد لنفاوی گردن از جمله این نشانه‌ها هستند.

وجود این الگوی بالینی تشخیص را آسان‌تر می‌کند، هرچند حتی در این حالت نیز آزمایش واحدی وجود ندارد که به‌تنهایی بیماری را اثبات کند.

کاوازاکی را نباید صرفاً یک بیماری پوستی یا تب‌دار دانست؛ علائم پوست، چشم و دهان بخشی از یک فرایند التهابی گسترده‌تر هستند.

کاوازاکی ناکامل (آتیپیک)

در این حالت، بیمار تب دارد اما تعداد نشانه‌های کلاسیک کمتر است.

کم‌بودن علائم به معنای خفیف یا بی‌خطر‌بودن بیماری نیست؛ کودکان مبتلا به نوع ناکامل نیز ممکن است دچار آسیب عروق کرونر شوند.

پزشک در چنین شرایطی علاوه‌بر معاینه، از یافته‌های آزمایشگاهی و بررسی قلب برای رسیدن به تشخیص کمک می‌گیرد.

علائم کاوازاکی

نشانه‌های کاوازاکی همیشه هم‌زمان ظاهر نمی‌شوند و حتی ممکن است بعضی از آنها پیش‌از مراجعه بیمار از بین رفته باشند. موارد زیر از نشانه‌های بیماری کاوازاکی هستند:

• تب پایدار
• بثورات پوستی
• قرمزی چشم بدون ترشح چرکی
• قرمزی و ترک‌خوردن لب‌ها
• زبان قرمز
• تورم یا قرمزی کف دست و پا
• پوسته‌ریزی انگشتان
• درد شکم
• استفراغ یا اسهال
• تحریک‌پذیری
• درد مفاصل

علائم کاوازاکی در بزرگسالان

بیماری کاوازاکی در بزرگسالان بسیار نادر است و همین موضوع می‌تواند تشخیص را به تأخیر بیندازد.

در یک بررسی روی ۴۳ بیمار بزرگ‌سال، تب در تمام بیماران، بثورات پوستی در ۹۸ درصد، تغییرات اندام‌ها در ۹۱ درصد، تغییرات دهان در ۸۹ درصد، قرمزی چشم در ۷۷ درصد و بزرگی غدد لنفاوی گردن در ۵۵ درصد مشاهده شد؛ ۴۵ درصد نیز درجاتی از درگیری قلبی داشتند.

بررسی‌های دیگر نشان داده‌اند که درد مفاصل، بزرگی غدد لنفاوی و بعضی تغییرات آزمایش‌های کبدی ممکن است در بزرگ‌سالان برجسته‌تر از کودکان باشند. بنابراین تب طولانی همراه با علائم پوست، چشم و دهان در بزرگ‌سال نیز نیازمند ارزیابی پزشکی است.

علائم کاوازاکی در کودکان

الگوی کلاسیک در کودکان معمولاً با تب ۵ روزه یا بیشتر همراه است. در کنار آن چند نشانه مانند بثورات پوستی، تغییرات دست و پا، قرمزی دوطرفه چشم‌ها، تغییرات دهان و لب‌ها و بزرگ‌شدن غدد لنفاوی دیده می‌شود.

کودک ممکن است بسیار بی‌قرار باشد و علائم گوارشی نیز داشته باشد. پوسته‌ریزی نوک انگشتان اغلب در ادامه بیماری ایجاد می‌شود؛ بنابراین نبود آن در روزهای نخست، کاوازاکی را رد نمی‌کند.

علت ابتلا به بیماری کاوازاکی

علت قطعی ابتلا کاوازاکی هنوز مشخص نشده است.

شواهد نشان می‌دهند فعال‌شدن غیرعادی سیستم ایمنی در ایجاد التهاب عروقی نقش دارد، اما محرک اصلی این واکنش شناخته‌شده نیست.

پژوهش‌ها احتمال نقش زمینه ژنتیکی، عوامل محیطی و بعضی محرک‌های عفونی را بررسی کرده‌اند. بااین‌حال تاکنون هیچ ویروس یا باکتری مشخصی به‌عنوان علت بیماری اثبات نشده است.

شیوع بیشتر بیماری در کودکان شرق آسیا و تغییرات فصلی آن نشان می‌دهد که احتمالاً عوامل ژنتیکی و محیطی در بروز کاوازاکی نقش دارند.

عوارض و خطرات کاوازاکی بر زندگی بیمار

مهم‌ترین عوارض، مربوط به قلب و عروق کرونر هستند. التهاب می‌تواند باعث گشادشدن رگ و در بعضی بیماران ایجاد آنوریسم شود. این تغییرات احتمال تشکیل لخته و کاهش خون‌رسانی به قلب را افزایش می‌دهند. التهاب عضله قلب، مشکلات دریچه‌ای و اختلال ریتم قلب نیز امکان‌پذیر است.

بیشتر کودکانی که زود درمان می‌شوند و درگیری کرونر ندارند، بدون مشکل پایدار به زندگی عادی بازمی‌گردند. در مقابل، افرادی که دچار آنوریسم متوسط یا بزرگ و پایدار شده‌اند ممکن است به پیگیری قلبی طولانی‌مدت یا مادام‌العمر نیاز داشته باشند.

آیا بیماری کاوازاکی مسری است؟

خیر. شواهد موجود نشان نمی‌دهد بیماری کاوازاکی از فردی به فرد دیگر منتقل شود. یکی از فرضیه‌ها این است که محرک عفونی می‌تواند در فرد مستعد، واکنش ایمنی را آغاز کند، اما کاوازاکی رفتاری شبیه بیماری‌های واگیردار ندارد. بنابراین تماس با کودک مبتلا، به‌تنهایی به معنای خطر انتقال کاوازاکی نیست.

نحوه تشخیص بیماری کاوازاکی

هیچ آزمایش واحد و اختصاصی برای تشخیص کاوازاکی وجود ندارد. پزشک الگوی تب و علائم بالینی را بررسی می‌کند و هم‌زمان بیماری‌های دیگری را که می‌توانند تظاهر مشابه ایجاد کنند، کنار می‌گذارد.

آزمایش‌های خون و ادرار می‌توانند میزان التهاب و بعضی تغییرات سلول‌های خونی را نشان دهند، اما نتیجه آنها به‌تنهایی سبب تشخیص نیست.

نوار قلب برای بررسی فعالیت الکتریکی قلب و اکوکاردیوگرافی برای ارزیابی عملکرد قلب و وضعیت عروق کرونر اهمیت ویژه‌ای دارند.

در بیماران مشکوک یا دارای درگیری قلبی ممکن است تصویربرداری و بررسی‌های تکمیلی نیز لازم باشد.

در بررسی تب طولانی و علائم غیراختصاصی، پزشک ممکن است برای رسیدن به تشخیص دقیق‌تر، بیماری‌های دیگری مانند سرطان خون را نیز در نظر بگیرد و در صورت نیاز آن‌ها را رد کند.

آیا پیشگیری از بیماری کاوازاکی امکان‌پذیر است؟

در حال حاضر روش اثبات‌شده‌ای برای پیشگیری از کاوازاکی وجود ندارد، زیرا علت آغاز بیماری هنوز مشخص نیست. واکسن یا اقدام خاصی که بتواند مانع بروز آن شود نیز معرفی نشده است.

مؤثرترین راه برای کاهش احتمال عوارض، شناخت علائم هشداردهنده و مراجعه به‌موقع برای تشخیص و درمان است.

درمان کاوازاکی

درمان معمولاً در بیمارستان آغاز می‌شود و هدف آن مهار التهاب، کاهش خطر آسیب عروق کرونر و پیشگیری از تشکیل لخته است.

درمان استاندارد شامل درمان‌های وریدی تعدیل‌کننده سیستم ایمنی همراه با داروهای ضدالتهاب و ضدپلاکت است.

در بیمارانی که پاسخ کافی به درمان اولیه نمی‌دهند یا از ابتدا در معرض خطر بیشتری برای عوارض قلبی هستند، داروهای ضدالتهاب قوی‌تر یا دیگر درمان‌های تنظیم‌کننده سیستم ایمنی در نظر گرفته می‌شوند.

در صورت وجود آنوریسم‌های پرخطر نیز ممکن است از داروهای ضدانعقاد استفاده شود. نوع و مدت درمان به سن بیمار، شدت التهاب، پاسخ به درمان اولیه و وضعیت عروق کرونر بستگی دارد. شروع زودهنگام درمان اهمیت زیادی دارد و مصرف خودسرانه دارو در کودکان به‌هیچ‌وجه مناسب نیست.

توصیه‌های غذایی بیماران مبتلا به کاوازاکی

برای بیماری کاوازاکی رژیم غذایی اختصاصی که بتواند خود بیماری را درمان کند، وجود ندارد. پس از دوره حاد، به‌ویژه در افرادی که سابقه درگیری عروق کرونر دارند، رعایت یک الگوی غذایی حامی سلامت قلب اهمیت بیشتری پیدا می‌کند.

راهنمای تغذیه‌ای AHA بر مصرف متنوع سبزی‌ها و میوه‌ها، غلات کامل، منابع سالم پروتئین و چربی‌های غیراشباع تأکید می‌کند.

در مقابل، بهتر است مصرف نمک، قند افزوده و غذاهای فوق‌فرآوری‌شده محدود شود. تنظیم دریافت انرژی برای حفظ وزن مناسب نیز بخشی از سلامت قلبی در بلندمدت است.

در کودکانی که دچار عارضه قلبی شده‌اند، توصیه‌های مربوط به تغذیه و میزان فعالیت بدنی باید با شرایط قلبی آنها هماهنگ شود. بنابراین خانواده نباید محدودیت غذایی سخت‌گیرانه یا مکمل خاصی را بدون نظر پزشک آغاز کند. هدف اصلی، داشتن یک الگوی غذایی متعادل و سازگار با سلامت قلب است.