بیماری هاشیموتو چیست؟

بیماری هاشیموتو یکی از شایع‌ترین بیماری‌های خودایمنی غده تیروئید است که در آن سیستم ایمنی بدن به‌اشتباه به سلول‌های تیروئید حمله می‌کند.

این بیماری معمولاً به‌آرامی و طی سال‌ها پیشرفت می‌کند. به همین دلیل بسیاری از افراد در مراحل اولیه هیچ علامت خاصی ندارند و گاهی تنها با یک آزمایش خون معمولی متوجه آن می‌شوند. بیماری هاشیموتو شایع‌ترین علت کم‌کاری تیروئید در مناطقی است که دریافت ید در آن‌ها کافی است.

بیماری هاشیموتو چیست؟

بیماری هاشیموتو، نوعی اختلال خودایمنی است که در آن سلول‌های ایمنی بدن، سلول‌های تولیدکننده هورمون در غده تیروئید را از بین می‌برند.

نتیجه این فرآیند معمولاً کاهش تدریجی تولید هورمون تیروئید و بروز کم کاری تیروئید است.

این بیماری با نام‌های تیروئیدیت هاشیموتو و تیروئیدیت لنفوسیتی مزمن نیز شناخته می‌شود.

غده تیروئید، غده‌ای پروانه‌شکل در جلوی گردن است که هورمون‌های تنظیم‌کننده متابولیسم بدن را تولید می‌کند. به همین دلیل کاهش عملکرد آن می‌تواند بر بسیاری از اندام‌های بدن اثر بگذارد. این بیماری در هر سنی ممکن است رخ دهد، اما بیشتر در زنان میان‌سال دیده می‌شود.

آیا تیروئیدیت هاشیموتو خطرناک و کشنده است؟

برای اکثر افراد، بیماری هاشیموتو خطر جانی ندارد و با درمان مناسب، کیفیت زندگی حفظ می‌شود. اما اگر کم‌کاری تیروئید ناشی از آن برای مدت طولانی بدون درمان بماند، می‌تواند مشکلات قلبی، افزایش کلسترول و در موارد بسیار نادر، حالتی خطرناک و اورژانسی به‌نام کمای میکسدم ایجاد کند.

همچنین برخی مطالعات نشان داده‌اند افراد مبتلا به هاشیموتو اندکی بیشتر از دیگران در معرض یک نوع نادر سرطان تیروئید (لنفوم تیروئید) قرار دارند. البته احتمال کلی ابتلا به آن بسیار پایین است.

به‌طور کلی، خطر واقعی زمانی افزایش می‌یابد که بیماری تشخیص داده نشود یا درمان نشود.

چرا به بیماری هاشیموتو مبتلا می‌شویم؟

علت دقیق بیماری هاشیموتو هنوز به‌طور کامل مشخص نیست، اما پژوهش‌ها نشان می‌دهند ترکیبی از عوامل زیر در بروز آن نقش دارند:

• زمینه ژنتیکی و سابقه خانوادگی بیماری‌های تیروئید یا سایر بیماری‌های خودایمنی.
• عوامل محیطی مانند عفونت‌ها، استرس شدید یا قرارگیری در معرض تشعشع.
• تعامل میان عوامل ژنتیکی و محیطی که باعث می‌شود سیستم ایمنی به‌اشتباه به بافت تیروئید حمله کند.

به بیان ساده، در این بیماری بدن به‌جای مبارزه با عوامل بیگانه، سلول‌های سالم تیروئید را هدف قرار می‌دهد.

علائم بیماری هاشیموتو

علائم بیماری هاشیموتو در افراد مختلف بسیار متفاوت است و گاهی تا سال‌ها هیچ نشانه‌ی محسوسی دیده نمی‌شود. با پیشرفت بیماری و کاهش هورمون تیروئید، ممکن است علائم زیر بروز کند:

• خستگی مداوم
• افزایش وزن بدون دلیل مشخص
• یبوست
• خشکی پوست
• ریزش مو
• حساسیت زیاد به سرما
• افسردگی
• کاهش تمرکز و حافظه
• بی‌نظمی در پریود در زنان
• درد مفاصل و گرفتگی عضلات
• بزرگ‌شدن غده تیروئید در ناحیه جلوی گردن (گواتر)

چون این نشانه‌ها با بسیاری از بیماری‌های دیگر مشترک است، تنها راه تشخیص قطعی، مراجعه به پزشک و انجام آزمایش‌های تخصصی است.

چه افرادی احتمال بالای ابتلا به تیروئیدیت هاشیموتو را دارند؟

برخی افراد بیشتر از دیگران در معرض خطر ابتلا به این بیماری هستند. افراد مستعد شامل دسته‌های زیر هستند:

• زنان، به‌ویژه در میان‌سالی، بسیار بیشتر از مردان به این بیماری مبتلا می‌شوند.
• افرادی که سابقه خانوادگی بیماری‌های تیروئید دارند.
• افراد مبتلا به‌سایر بیماری‌های خودایمنی مانند آرتریت روماتوئید، دیابت نوع یک یا لوپوس.
• افرادی که در معرض تشعشعات قرار گرفته‌اند.

عوارض بیماری هاشیموتو

اگر بیماری هاشیموتو و کم‌کاری تیروئید ناشی از آن بدون درمان باقی بماند، ممکن است عوارض زیر رخ دهد:

• بزرگ‌شدن غده تیروئید (گواتر) که می‌تواند در بلع یا تنفس اختلال ایجاد کند
• مشکلات قلبی مانند ضربان نامنظم و افزایش کلسترول خون
• مشکلات باروری و اختلال در قاعدگی
• مشکلات دوران بارداری مانند افزایش خطر سقط جنین یا زایمان زودرس
• در موارد بسیار نادر و شدید، کمای میکسدم که وضعیتی اورژانسی و تهدیدکننده حیات است.

نحوه تشخیص هاشیموتو

تشخیص بیماری هاشیموتو معمولاً با شرح‌حال و معاینه بالینی آغاز می‌شود. پزشک گردن فرد را از نظر بزرگ‌شدن تیروئید بررسی می‌کند.

سپس آزمایش خون برای بررسی سطح هورمون محرک تیروئید (TSH)، تیروکسین آزاد و آنتی‌بادی‌های ضد تیروئید، به‌ویژه آنتی‌بادی ضد تیروپراکسیداز (Anti-TPO)، انجام می‌شود.  

سونوگرافی نیز برای همه بیماران لازم نیست و معمولاً زمانی درخواست می‌شود که تیروئید بزرگ شده باشد، ندول وجود داشته باشد یا پزشک به بررسی بیشتر ساختار غده نیاز داشته باشد.

پیشگیری از ابتلا به بیماری هاشیموتو

در حال حاضر روش مشخص و اثبات‌شده‌ای برای پیشگیری از بیماری هاشیموتو وجود ندارد. زیرا عوامل ژنتیکی و عملکرد سیستم ایمنی در بروز آن نقش مهمی دارند.

بااین‌حال، اگر سابقه خانوادگی بیماری‌های تیروئید یا سایر بیماری‌های خودایمنی دارید، توجه به علائم و انجام آزمایش‌های تیروئید با نظر پزشک می‌تواند به تشخیص زودهنگام بیماری کمک کند.

همچنین بهتر است بدون توصیه پزشک از مکمل‌های حاوی مقادیر زیاد ید استفاده نکنید. زیرا دریافت بیش از حد ید در برخی افراد مستعد می‌تواند بر عملکرد تیروئید اثر منفی بگذارد.

درمان تیروئیدیت هاشیموتو

اگر هاشیموتو باعث کم‌کاری تیروئید شود، درمان اصلی استفاده از دارویی با شکل مصنوعی هورمون T4، است. این دارو میزان هورمون تیروئید را به محدوده مناسب برمی‌گرداند.

بااین‌حال، افرادی که هاشیموتو دارند اما عملکرد تیروئیدشان هنوز طبیعی است، ممکن است به دارو نیاز نداشته باشند و فقط تحت پایش دوره‌ای قرار گیرند.

دوز دارو با توجه به عواملی مانند سن، وزن، وضعیت سلامت و نتایج آزمایش‌های تیروئید تعیین می‌شود. پس از شروع درمان یا تغییر دوز، معمولاً چند هفته بعد آزمایش TSH تکرار می‌شود تا در صورت نیاز مقدار دارو تنظیم شود.

در افرادی که به‌دلیل هاشیموتو دچار کم‌کاری پایدار تیروئید شده‌اند، درمان با دارو معمولاً طولانی‌مدت و اغلب مادام‌العمر است.

با تنظیم صحیح دوز و پیگیری منظم، بیشتر بیماران می‌توانند عملکرد طبیعی تیروئید را حفظ کنند.

طول عمر بیماران مبتلا به هاشیموتو چقدر است؟

بیماری هاشیموتو با تشخیص، درمان و پیگیری مناسب معمولاً پیش‌آگهی خوبی دارد و بیشتر بیماران می‌توانند زندگی طبیعی و فعالی داشته باشند.

کنترل مناسب کم‌کاری تیروئید اهمیت زیادی دارد. زیرا کم‌کاری شدید و درمان‌نشده می‌تواند خطر عوارض قلبی و سایر مشکلات جدی را افزایش دهد.

مهم‌ترین عامل تعیین‌کننده، تشخیص به‌موقع و پیگیری منظم درمان جایگزینی هورمون است.

نها در‌صورتی‌که بیماری برای مدت طولانی نادیده گرفته شود و کم‌کاری شدید تیروئید بدون درمان بماند، خطر عوارض قلبی و سایر مشکلات جدی افزایش می‌یابد.

بایدها و نبایدهای تغذیه مبتلایان به هاشیموتو

رژیم غذایی خاصی که بتواند هاشیموتو را درمان کند، شناخته نشده است و بیشتر بیماران می‌توانند از یک رژیم غذایی متعادل استفاده کنند:

• دریافت ید کافی برای عملکرد تیروئید ضروری است. اما مصرف بیش از حد ید یا مکمل‌های حاوی مقادیر زیاد ید می‌تواند در برخی افراد مبتلا به هاشیموتو مشکل را تشدید کند.
• همچنین مکمل‌هایی مانند سلنیوم یا ویتامین D نباید بدون بررسی نیاز فرد و توصیه پزشک مصرف شوند.
• برخی مواد غذایی و مکمل‌ها نیز می‌توانند جذب دارو را کاهش دهند. بنابراین زمان مصرف دارو نسبت به غذا، مکمل آهن و کلسیم و برخی خوراکی‌ها اهمیت دارد.