سرطان تیروئید: هرآنچه باید بدانید

غده تیروئید، عضوی حیاتی و کوچک است که به شکل پروانه در پایه گردن و درست در فضای زیر سیب گلو قرار گرفته است. این غده علی‌رغم اندازه کوچکش، نقش نیروگاه متابولیک بدن را ایفا می‌کند. بنابراین، هرگونه اختلال در عملکرد یا ساختار این غده می‌تواند بر تمامی ارگان‌های بدن تأثیر بگذارد. یکی از این اختلالات مهم این ارگان، سرطان تیروئید است که ناشی از رشد بدون کنترل سلول‌های این غده است.

سرطان تیروئید چیست؟

سرطان تیروئید یکی از بیماری‌های سیستم غدد درون‌ریز است که در دهه‌های اخیر نرخ تشخیص آن در سراسر جهان افزایش یافته است.

این بیماری زمانی آغاز می‌شود که سلول‌های غده تیروئید دچار جهش‌های ژنتیکی در ساختار DNA می‌شوند. سلول‌های سالم طبق یک برنامه مشخص رشد کرده و از بین می‌روند، اما سلول‌های سرطانی دستور مرگ سلولی را دریافت نکرده و با سرعتی غیرقابل کنترل تکثیر می‌شوند. تجمع این سلول‌های غیرطبیعی باعث تشکیل توده‌ای به نام تومور در بافت تیروئید می‌گردد.

انواع سرطان تیروئید

شناخت نوع سلول‌های درگیر، اولین و مهم‌ترین قدم در مدیریت بیماری است. پزشکان بر اساس بررسی‌های پاتولوژیک و شکل ظاهری سلول‌ها زیر میکروسکوپ، سرطان تیروئید را به دسته‌های مختلفی تقسیم می‌کنند که هر کدام رفتار بیولوژیک متفاوتی دارند.

سرطان تیروئید پاپیلاری

سرطان تیروئید پاپیلاری، شایع‌ترین شکل سرطان تیروئید است و بیش از ۸۰ درصد موارد ابتلا را شامل می‌شود.

این نوع سرطان معمولاً رشد بسیار کندی دارد و اغلب در سنین ۳۰ تا ۵۰ سالگی تشخیص داده می‌شود. اگرچه این نوع بدخیمی تمایل دارد به گره‌های لنفاوی گردن سرایت کند، اما به ندرت به اندام‌های دوردست متاستاز می‌دهد.

نرخ موفقیت درمان در این گروه بسیار بالا بوده و اکثر بیماران پس از جراحی زندگی عادی خود را از سر می‌گیرند.

سرطان تیروئید فولیکولار

دومین دسته شایع سرطان تیروئید است و حدود ۱۰ تا ۱۵ درصد موارد را تشکیل می‌دهد.

بررسی‌های علمی نشان داده است که کمبود ید در رژیم غذایی می‌تواند یکی از محرک‌های این نوع سرطان باشد.

برخلاف نوع پاپیلاری، سرطان فولیکولار کمتر به غدد لنفاوی نفوذ می‌کند، اما تمایل دارد از طریق جریان خون به ریه‌ها یا استخوان‌ها منتقل شود.

با این حال، این نوع نیز در صورت تشخیص به موقع، پاسخ بسیار خوبی به درمان با ید رادیواکتیو می‌دهد.

سرطان سلول هرتل

این نوع سرطان که پیش‌تر زیرمجموعه فولیکولار بود، اکنون به عنوان یک دسته مجزا شناخته می‌شود. سلول‌های هرتل رفتاری غیرقابل پیش‌بینی‌تر دارند و احتمال بازگشت بیماری در آن‌ها بیشتر است.

همچنین، این سلول‌ها ممکن است به اندازه سایر انواع، ید رادیواکتیو را جذب نکنند. این موضوع استراتژی درمان را تغییر می‌دهد.

سرطان تیروئید مدولاری

این سرطان از سلول‌های خاصی به نام سلول‌های C منشأ می‌گیرد. وظیفه این سلول‌ها تولید هورمون کلسی‌تونین است که سطح کلسیم خون را تنظیم می‌کند.

حدود ۲۵ درصد از موارد سرطان مدولاری ریشه در سندرم‌های ژنتیکی ارثی دارد. به همین دلیل، در صورت تشخیص این نوع، بررسی سایر اعضای خانواده از نظر ژنتیکی ضروری است.

این نوع سرطان نسبت به پاپیلاری تهاجمی‌تر بوده و نیازمند مراقبت‌های ویژه پزشکی است.

سرطان تیروئید آناپلاستیک

آناپلاستیک نادرترین و در عین حال خطرناک‌ترین نوع سرطان تیروئید است.

این تومور با سرعتی باورنکردنی رشد کرده و به بافت‌های حیاتی گردن مانند نای و مری فشار می‌آورد.

این بیماری معمولاً در افراد مسن دیده می‌شود و به دلیل ماهیت تهاجمی، درمان آن چالش‌های بسیاری برای تیم پزشکی ایجاد می‌کند.

آیا سرطان تیروئید کشنده است؟

در اکثریت موارد، خیر!

سرطان تیروئید به عنوان یکی از خوش‌خیم‌ترین انواع سرطان شناخته می‌شود. انواع پاپیلاری و فولیکولار که بخش بزرگی از موارد را شامل می‌شوند، پیش‌آگهی فوق‌العاده‌ای دارند.

با این حال، خطر مرگ‌ومیر مستقیماً به نوع سرطان بستگی دارد. در حالی که نرخ بقا در نوع پاپیلاری به ۱۰۰ درصد نزدیک است، نوع آناپلاستیک، می‌تواند بسیار خطرناک باشد.

علائم سرطان تیروئید

این بیماری در مراحل ابتدایی معمولاً بی‌صدا است. با این حال، با بزرگ شدن تومور، علائم زیر ممکن است ظاهر شوند:

• توده در گردن: شایع‌ترین نشانه، وجود یک گره سفت در جلوی گردن است که هنگام بلع حرکت می‌کند. این توده معمولاً بدون درد است.
• تغییر صدا :گرفتگی مداوم صدا که بیش از دو هفته طول بکشد، می‌تواند نشانه فشار تومور بر اعصاب حنجره باشد.
• مشکل در بلع و تنفس: تومورهای بزرگتر ممکن است راه عبور غذا یا هوا را تنگ کنند.
• درد گردن و گلو: دردی که از گردن شروع شده و گاهی تا گوش‌ها ادامه می‌یابد.
• تورم غدد لنفاوی: بزرگ شدن غدد لنفاوی در دو طرف گردن که با گذشت زمان فروکش نمی‌کند.

دلیل ابتلا به سرطان تیروئید

اگرچه علت دقیق جهش‌های ژنتیکی همیشه مشخص نیست، اما محققان چندین عامل را در بروز این بیماری موثر می‌دانند.

• زنان بسیار بیشتر از مردان به این بیماری مبتلا می‌شوند که نشان‌دهنده تأثیر احتمالی هورمون‌های جنسی است.
• قرار گرفتن در معرض تشعشعات رادیواکتیو (مانند درمان‌های رادیوتراپی در دوران کودکی برای سایر بیماری‌ها) نیز یکی از قوی‌ترین عوامل خطر شناخته شده است.
• سابقه خانوادگی
• بیماری‌های التهابی تیروئید
• چاقی مفرط
• رژیم غذایی فاقد ید یا دارای ید بیش از حد نیز می‌تواند زمینه‌ساز بروز تغییرات سلولی گردد.

طول عمر بیماران مبتلا به سرطان تیروئید چقدر است؟

برای انواع شایع (پاپیلاری و فولیکولار)، نرخ بقای ۵ ساله و حتی ۲۰ ساله بالای ۹۸ درصد است.

تنها استثنا در این میان، نوع آناپلاستیک است که به دلیل تهاجم سریع به اندام‌های حیاتی، طول عمر کوتاه‌تری را برای بیمار رقم می‌زند.

عوارض سرطان تیروئید

عوارض این بیماری را می‌توان به 2 دسته تقسیم کرد: عوارض ناشی از خود تومور و عوارض ناشی از درمان.

 خود تومور در صورت پیشرفت می‌تواند به تارهای صوتی آسیب زده یا به ریه و استخوان‌ها سرایت کند (متاستاز). در مقابل، درمان‌هایی نظیر جراحی ممکن است باعث آسیب به غدد پاراتیروئید شود (این غدد که در پشت تیروئید قرار دارند). همچنین آسیب به عصب حنجره می‌تواند منجر به تغییر دائمی در تن صدا شود، هرچند این اتفاق در مراکز تخصصی جراحی بسیار نادر است.

تشخیص سرطان تیروئید

فرآیند تشخیص از اتاق معاینه پزشک شروع می‌شود. پزشک با لمس گردن، وجود گره‌ها را بررسی می‌کند.

گام بعدی، انجام آزمایش خون برای بررسی سطح هورمون‌ها و نشانگرهای توموری است.

سونوگرافی دقیق‌ترین ابزار تصویربرداری برای بررسی ظاهر گره‌هاست.

اگر سونوگرافی ویژگی‌های مشکوکی را نشان دهد، پزشک اقدام به بیوپسی با سوزن ظریف (FNA) می‌کند. این کار که به صورت سرپایی در بهترین مراکز بیوپسی تیروئید تهران انجام می‌شود، مشخص می‌کند که توده خوش‌خیم است یا بدخیم.

در موارد خاص، استفاده از سی‌تی اسکن یا پت اسکن برای بررسی میزان گسترش بیماری در بدن ضروری خواهد بود.

پیشگیری از ابتلا به سرطان تیروئید

برای پیشگیری موارد زیر توصیه می‌شود:

• کاهش مواجهه با اشعه‌های غیرضروری در ناحیه گردن، به خصوص در کودکان
• افرادی که سابقه خانوادگی سرطان تیروئید (به ویژه نوع مدولاری) دارند، باید تحت مشاوره ژنتیک قرار گیرند. در برخی موارد ارثی، جراحی پیشگیرانه تنها راه اطمینان از عدم ابتلا در آینده است.
• داشتن رژیم غذایی متعادل که حاوی مقادیر کافی ید باشد، برای سلامت عمومی تیروئید الزامی است.

درمان سرطان تیروئید

درمان این سرطان یک کار تیمی است و بر اساس شرایط هر بیمار شخصی‌سازی می‌شود. درمان‌ها شامل موارد زیر هستند

• جراحی: اولین انتخاب در اکثر موارد است. جراح ممکن است تمام غده تیروئید (تیروئیدکتومی) یا تنها نیمی از آن (لوبکتومی) را خارج کند.
• ید رادیواکتیو :پس از جراحی، بیمار ممکن است کپسول یا شربت حاوی ید رادیواکتیو مصرف کند تا سلول‌های سرطانی باقی‌مانده در بدن نابود شوند.
• هورمون درمانی: بیمارانی که تیروئید خود را از دست داده‌اند، باید تا پایان عمر دارو مصرف کنند. داروها جایگزین هورمون‌های بدن می‌شود و با سرکوب هورمون تحریک‌کننده تیروئید، از بازگشت سرطان جلوگیری می‌کنند.
• درمان‌های هدفمند: در موارد پیشرفته که سرطان به ید رادیواکتیو پاسخ نمی‌دهد، از داروهای جدیدی استفاده می‌شود که مستقیماً به پروتئین‌های مسئول رشد سلول سرطانی حمله می‌کنند.