متادون چیست؟

متادون نامی است که اغلب در کنار درمان اعتیاد شنیده می‌شود. این دارو در شرایط خاص یک ابزار درمانی موثر است؛ اما در صورت مصرف نادرست می‌تواند خطرات جدی به‌همراه داشته باشد.

آشنایی با ماهیت این دارو و نحوه اثرگذاری آن بر بدن، اولین قدم برای استفاده از متادون است. از این‌رو در این مطلب قصد داریم به بررسی فواید، عوارض و اختلالات دارویی متادون بپردازیم.

متادون چیست؟

متادون یکی از داروی مخدر صنعتی است که به عنوان مسکن قوی برای کمک به کاهش یا قطع مصرف مواد مخدر بکار می‌رود.

این دارو سال‌هاست که در مراکز ترک اعتیاد مورد استفاده قرار می‌گیرد و نقش مهمی در کنترل وابستگی به مواد مخدر و مسکن‌های اپیوئیدی دارد.

انواع متادون

متادون از نظر شکل مصرف شامل ۲ نوع اصلی است:

قرص متادون

این نوع به‌صورت خوراکی و در دوز مشخصی مصرف می‌شود. قرص متادون برای افرادی مناسب است که به مصرف منظم و کنترل‌شده نیاز دارند و می‌خواهند دوز دقیق‌تری دریافت کنند.

شربت متادون

شربت متادون مایع است و اغلب در مراکز ترک اعتیاد تجویز می‌شود. شربت برای بیمارانی که بلع قرص برایشان دشوار است یا نیاز به تغییر تدریجی دوز دارند، گزینه مناسب‌تری بشمار می‌رود.

فواید متادون

مهم‌ترین مزایای مصرف متادون عبارتند از:

کاهش علائم ترک

متادون به کاهش فوری نشانه‌های ترک اعتیاد مانند درد عضلات و استخوان، تهوع و استفراغ، تعریق و لرز، اضطراب، افسردگی، بی‌خوابی و بی‌قراری کمک می‌کند.

کاهش خطر مصرف بیش از حد

متادون خطر اوردوز را به شکل قابل توجهی کاهش می‌دهد. مطالعات نشان داده‌اند افرادی که متادون مصرف می‌کنند، ۵۰ تا ۷۰ درصد کمتر در معرض مرگ ناشی از اعتیاد قرار دارند.

بهبود سلامت روان

قرص و شربت متادون به تعادل شیمی مغز کمک می‌کند. دوز ثابت آن می‌تواند بی‌ثباتی عاطفی، افکار خودکشی و رفتارهای وسواسی در دوره ترک اعتیاد را کاهش دهد.

حمایت از اشتغال و بازگشت به جامعه

درمان پایدار با متادون افراد را قادر می‌سازد به کار، مدرسه یا خانواده بازگردند. این درمان به بیماران کمک می‌کند تا روابط آسیب‌دیده را ترمیم کنند و نقش موثری در جامعه داشته باشند‌.

کاهش فعالیت‌های مجرمانه و حبس

متادون نیاز به خرید مواد مخدر غیرقانونی را از بین می‌برد. در نتیجه رفتارهای مجرمانه مانند سرقت، کلاهبرداری یا فروش مواد کاهش می‌یابد.

مقرون به صرفه و در دسترس بودن

درمان با متادون نسبت به بستری‌ در مراکز ترک اعتیاد بسیار اقتصادی‌تر است.

متادون در کلینیک‌های مجاز سراسر کشور در دسترس است و گزینه‌ای مناسب حتی برای مناطق دورافتاده محسوب می‌شود.

عوارض و خطرات سو مصرف داروی متادون

عوارض متادون نباید نادیده گرفته شوند؛ زیرا در برخی موارد نشان‌دهنده یک وضعیت خطرناک یا اورژانسی هستند. اگر فردی هنگام مصرف این دارو با علائم زیر روبه‌رو شد باید با اورژانس تماس بگیرد:

• تنگی نفس یا تنفس غیرعادی
• احساس سرگیجه شدید، ضعف ناگهانی یا از حال رفتن
• بروز کهیر، خارش یا بثورات پوستی همراه با تورم در صورت، لب‌ها، زبان یا گلو
• درد یا فشار در ناحیه قفسه سینه
• تپش قلب شدید، نامنظم یا بسیار سریع

تداخلات دارویی متادون

متادون می‌تواند با برخی داروهای دیگر تداخل داشته باشد و احتمال بروز عوارض جدی را افزایش دهد. مهم‌ترین تداخلات دارویی می‌توان به موارد زیر اشاره کرد:

• داروهای آرام‌بخش مانند دیازپام و زاناکس
• داروهای ضدافسردگی و ضد روان‌پریشی
• الکل
• برخی آنتی‌بیوتیک‌ها و داروهای آزیترومایسین و کتوکونازول
• داروهای ضد ویروسی مانند ریتوناویر و لوپیناویر
• مسکن‌های مخدر مانند مورفین و فنتانیل
• ترامادول

نحوه مصرف داروی متادون

اگر قصد دارید مصرف متادون را شروع کنید باید با یک برنامه درمانی معتبر زیر نظر بهترین مراکز ترک اعتیاد تهران پیش بروید. روند درمان با متادون معمولاً چند مرحله دارد:

1-در مرحله اول پزشک یا مشاور مجاز، سابقه مصرف مواد فرد را بررسی می‌کند و وضعیت روانی و آمادگی‌ وی را برای شروع درمان مورد ارزیابی قرار می‌دهد.

2- سپس، درمان با دوز کم متادون آغاز می‌شود و به تدریج میزان دارو تحت نظر متخصص افزایش پیدا می‌کند تا علائم ترک و هوس‌ها کنترل شوند.

3- بعد از رسیدن به دوز مناسب، تمرکز درمان به سمت همراهی با مشاوره، برنامه‌های حمایتی و بهبود سبک زندگی منتقل می‌شود.

4- در مرحله نگهدارنده، مصرف متادون به مدت مورد نیاز ادامه پیدا می‌کند که ممکن است چند ماه، چند سال یا حتی طولانی‌تر باشد.

5- در برخی موارد بیماران می‌توانند با نظر پزشک مصرف دارو را به‌تدریج کاهش دهند.

توصیه‌های مهم در مصرف داروی متادون

برای مصرف شربت و قرص متادون به موارد زیر توجه‌ کنید:

• این دارو را فقط طبق تجویز پزشک و در زمان مشخص مصرف کنید.
• دوز دارو را خودسرانه کم یا زیاد نکنید.
• از مصرف همزمان الکل، مواد مخدر یا داروهای آرام‌بخش خودداری کنید.
• دارو را در اختیار دیگران قرار ندهید.
• متادون را دور از دسترس کودکان و در محل امن نگهداری کنید.
• جلسات مشاوره را منظم دنبال کنید.
• در صورت بروز تنگی نفس، خواب‌آلودگی شدید یا سرگیجه غیرعادی، فوراً به پزشک مراجعه کنید.
• قطع یا کاهش مصرف دارو باید فقط زیر نظر پزشک انجام شود.

آیا مصرف قرص متادون در بارداری عوارض دارد؟

مصرف این دارو در دوران بارداری و شیردهی مشکلی ایجاد نمی‌کند.

لازم به ذکر است که قطع ناگهانی مواد افیونی در زنان باردار به بروز علائم شدید منجر می‌شود‌. این وضعیت می‌تواند با انقباض رحم همراه باشد و خطر سقط جنین یا زایمان زودرس را افزایش دهد.

متادون با کنترل علائم ترک، به مادر کمک می‌کند وابستگی خود را به‌صورت ایمن‌ کاهش دهد و از بروز خطرات جدی برای جنین جلوگیری کند.

مصرف متادون به‌طور معمول باعث ناهنجاری‌های مادرزادی نمی‌شود، اما برخی نوزادان ممکن است پس از تولد علائم ترک اعتیاد را داشته باشند. این حالت به معنای معتاد بودن نوزاد نیست و تنها واکنشی موقتی به قطع دارو پس از تولد است.

آیا قرص متادون اعتیادآور است؟

بله متادون می‌تواند اعتیادآور باشد؛ اما تفاوت آن با مواد مخدر غیرقانونی این است که وقتی تحت نظر پزشک و با دوز کنترل‌شده مصرف شود به جای ایجاد اعتیاد مخرب به درمان وابستگی کمک می‌کند.

این ماده روی همان گیرنده‌هایی در مغز اثرگذار است که مواد افیونی مانند تریاک یا هروئین اثر می‌گذارند. بنابراین اگر به‌صورت خودسرانه یا بیش از مقدار تجویزشده مصرف شود به وابستگی جسمی و روانی منجر می‌شود.

 چگونه متادون را ترک کنیم؟

یکی از مطمئن‌ترین راه‌ها برای قطع مصرف متادون، کاهش تدریجی آن است.

در این روش، مقدار دارو به‌صورت مرحله‌به‌مرحله و تحت نظر پزشک کم می‌شود تا بدن فرصت تطبیق پیدا کند و شدت علائم ترک به حداقل برسد. معمولاً دوز مصرفی در بازه‌های زمانی مشخص به میزان محدودی کاهش می‌یابد.

در این مدت، وضعیت جسمی و روانی فرد به‌طور مداوم مورد بررسی قرار می‌گیرد. در این مرحله اغلب از داروها یا مکمل‌های کمکی نیز برای کنترل نشانه‌های ترک اعتیاد استفاده می‌شود تا روند درمان بهتر پیش برود.