وقفه تنفسی یا آپنه خواب چیست؟

برای بسیاری از افراد پیش آمده است که نیمه‌شب با احساس کمبود هوا از خواب بیدار می‌شوند یا صبح با وجود چندین ساعت خواب، همچنان سنگین و خسته هستند. این نشانه‌ها معمولاً به استرس یا بی‌نظمی خواب نسبت داده می‌شود، اما در برخی موارد منشأ آن اختلالی است که بدون جلب توجه، بارها جریان طبیعی تنفس را در طول شب مختل می‌کند. این وضعیت وقفه تنفسی در خواب یا آپنه خواب نامیده می‌شود و می‌تواند بر کیفیت زندگی، توان ذهنی و حتی سلامت قلب و عروق تأثیر قابل‌توجهی داشته باشد.

اگر می‌خواهید سازوکار این اختلال، عوامل زمینه‌ساز آن و درمان‌ها را دقیق‌تر بشناسید، مطالعه ادامه این متن دیدی روشن و کاربردی‌ در اختیار شما قرار می‌دهد.

آپنه خواب چیست؟

آپنه خواب یا وقفه تنفسی در خواب اختلالی است که در آن تنفس هنگام خواب بارها قطع و دوباره آغاز می‌شود.

این توقف‌ها معمولاً به‌دلیل انسداد مسیر تنفسی (آپنه انسدادی) یا ضعف در کنترل تنفس توسط مغز (آپنه مرکزی) رخ می‌دهد.

کاهش جریان هوا باعث افت اکسیژن و بیدارشدن‌های کوتاه و ناآگاهانه می‌شود؛ بیدارشدن‌هایی که اجازه نمی‌دهند چرخه خواب عمیق شکل بگیرد.

انواع وقفه تنفسی در خواب

آپنه خواب به‌طور کلی در ۳ نوع اصلی دیده می‌شود.

۱. آپنه انسدادی خواب

این نوع شایع‌ترین فرم وقفه تنفسی در خواب است و زمانی رخ می‌دهد که عضلات و بافت‌های حلق هنگام خواب بیش‌ازحد شل می‌شوند.

این شل‌شدگی مسیر عبور هوا را به‌طور موقت مسدود می‌کند و فرد با وجود تلاش برای تنفس، نمی‌تواند هوا را وارد ریه‌ها کند. نتیجه، خرناس‌های شدید، قطع و وصل شدن نفس و بیدارشدن‌های کوتاه‌مدت است.

این نوع آپنه در افراد دارای اضافه‌وزن، گردن پهن، یا افرادی که به پشت می‌خوابند بیشتر دیده می‌شود. در صورت درمان‌نشدن، می‌تواند فشار خون و استرس قلبی را افزایش دهد.

۲. آپنه مرکزی خواب

در آپنه مرکزی، مشکل از مسیر تنفس نیست؛ مغز سیگنال مناسب برای فعالیت عضلات تنفسی را ارسال نمی‌کند.

در این حالت، حرکت قفسه سینه و تلاش برای تنفس کاهش می‌یابد یا کاملاً متوقف می‌شود. این حالت کمتر شایع است و معمولاً با اختلالات عصبی، نارسایی قلبی یا استفاده از برخی داروها همراه است.

شب‌‌بیداری‌ها کمتر محسوس‌اند، اما افت اکسیژن می‌تواند قابل‌توجه باشد.

۳. آپنه مختلط یا پیچیده

این نوع ترکیبی از دو حالت قبلی است. فرد ابتدا با آپنه انسدادی تشخیص داده می‌شود، اما پس از آغاز درمان با دستگاه CPAP، الگوهای تنفس مرکزی نیز ظاهر می‌شوند.

این وضعیت نیازمند تنظیم دقیق درمان و ارزیابی تخصصی است تا تنفس پایدار و خواب عمیق برقرار شود.

چرا به آپنه خواب دچار می‌شویم؟

آپنه خواب معمولاً به ۲ دلیل اصلی رخ می‌دهد:

در نوع انسدادی، شل‌شدن بافت‌های حلق و زبان هنگام خواب مسیر عبور هوا را تنگ یا مسدود می‌کند.

در نوع مرکزی، مغز سیگنال کافی برای فعال‌کردن عضلات تنفسی نمی‌فرستد و تنفس برای چند ثانیه متوقف می‌شود.

علائم وقفه تنفسی در خواب

علائم آپنه خواب شامل نشانه‌هایی هستند که هم در نوع انسدادی و هم در نوع مرکزی دیده می‌شوند و گاهی تشخیص نوع دقیق را دشوار می‌کنند. رایج‌ترین علائم عبارتند از:

• خرناس بلند
• توقف تنفس در خواب (معمولاً توسط فردی دیگر گزارش می‌شود)
• نفس‌نفس‌زدن یا خفگی هنگام خواب
• بیدارشدن با دهان خشک
• سردرد صبحگاهی
• مشکل در ماندن در خواب
• خواب‌آلودگی شدید روزانه
• کاهش تمرکز
• تحریک‌پذیری و تغییرات خلقی
• بیماران نیز از تعریق شبانه، بی‌قراری در خواب یا اختلال عملکرد جنسی شکایت دارند.

چه افرادی بیشتر در معرض ابتلا به آپنه خواب هستند؟

به طور کلی افراد زیر بیشتر در معرض ابتلا به آپنه خواب هستند:

• افرادی دارای اضافه وزن
• افرادی که گردن آنها پهن یا راه‌ هوایشان تنگ است.
• کسانی که بزرگی لوزه‌ها یا آدنوئید دارند (به‌ویژه کودکان).
• افراد با ژنتیک مستعد
• افرادی که الکل یا داروی آرام‌بخش مصرف می‌کنند.
• افراد سیگاری
• کسانی که گرفتگی مزمن بینی دارند.
• خانم‌های یائسه
• بیماری‌هایی مانند فشار خون بالا، دیابت نوع ۲ و سندرم تخمدان پلی‌کیستیک نیز احتمال ابتلا به آپنه انسدادی را افزایش می‌دهند.
• آپنه مرکزی بیشتر در افرادی با نارسایی قلبی، سابقه سکته مغزی، اختلالات عصبی یا مصرف داروهای مخدر دیده می‌شود.
• همچنین مردان و افراد مسن با احتمال بالاتری مبتلا می‌شوند.

آپنه خواب چه عوارضی دارد؟

آپنه خواب عوارض جدی دارد و می‌تواند کیفیت زندگی و سلامت جسمی را تحت تأثیر قرار دهد. از جمله مهم‌ترین عوارض:

• خستگی شدید روزانه
• خواب‌آلودگی
• کاهش تمرکز
• تحریک‌پذیری و تغییرات خلقی

 همه این‌ها می‌توانند باعث مشکلات کاری، تحصیلی و حوادث رانندگی شود.

• فشار خون بالا
• بیماری‌های قلبی مانند سکته، حمله قلبی و اختلال ریتم قلب
• مقاومت به انسولین و دیابت نوع ۲
• افراد مبتلا ممکن است سندرم متابولیک، مشکلات کبدی و خطر بیشتر در جراحی‌ها و مصرف داروها را تجربه کنند.
• برخی از انواع پاراسومنیا می‌توانند ناشی از وقفه‌های مکرر تنفس در خواب باشند.
• لازم به ذکر است خرناس بلند می‌تواند حتی شریک خواب را نیز دچار اختلال کند.

تشخیص وقفه تنفسی در خواب

تشخیص آپنه خواب با ارزیابی علائم و سابقه پزشکی فرد آغاز می‌شود.

پزشک ممکن است از بیمار بخواهد اطلاعات خواب خود را همراه با مشاهدات شریک یا اعضای خانواده ارائه دهد. برای تأیید تشخیص، اغلب آزمایش‌های خواب انجام می‌شود. رایج‌ترین آن‌ها پولی سومنوگرافی شبانه است که فعالیت قلب، ریه، مغز، حرکات اندام و سطح اکسیژن خون را اندازه‌گیری می‌کند.

تست خواب خانگی هم در برخی موارد استفاده می‌شود، اما محدودیت‌هایی دارد و برای آپنه مرکزی مناسب نیست.

بسته به نوع آپنه، ممکن است مراجعه به متخصص گوش و حلق و بینی، قلب یا نورولوژی نیز لازم باشد.

روش‌های درمان تنگی نفس در خواب

روش‌های درمان تنگی نفس در خواب بسته به شدت اختلال متفاوت است.

برای موارد خفیف، تغییر سبک زندگی مانند کاهش وزن، ترک سیگار، اصلاح وضعیت خواب و درمان آلرژی‌ها کافی است.

در آپنه متوسط تا شدید، استفاده از دستگاه فشار مثبت مداوم هوا (CPAP) رایج‌ترین و مؤثرترین روش است که مسیر تنفسی را باز نگه می‌دارد. دهان‌بندهای مخصوص، یا جراحی (برداشتن بافت‌های اضافی، جلوآوردن فک، تحریک عصب زبان و ایجاد مسیر هوایی جدید) نیز گزینه‌های دیگر هستند.

برای آپنه مرکزی، درمان مشکلات قلبی یا عصبی، اکسیژن مکمل، CPAP، BPAP یا تهویه تطبیقی (ASV) ممکن است تجویز شود.

برای تشخیص و درمان آپنه خواب به کجا مراجعه کنیم؟

برای تشخیص و درمان آپنه خواب، می‌توانید از ابتدا به بهترین کلینیک های خواب تهران مراجعه نمایید که همه تخصص‌های مرتبط را دارند. برای راحتی شما لیست این مراکز را در سایت پزشکی لند برای شما دسته‌بندی کرده‌ایم.

لازم به ذکر است بسته به نوع آپنه، ممکن است نیاز به مراجعه به متخصص گوش و حلق و بینی برای بررسی انسداد راه هوایی، کاردیولوژیست برای مشکلات قلبی یا نورولوژیست برای اختلالات عصبی باشد.