بیماری زونا یا هرپس زوستر: علل، علائم و درمان

بیماری زونا جزو بیماری‌هایی است که با وجود شیوع نسبتاً بالا در میان بزرگسالان، هنوز هم برای بسیاری ناشناخته است. ضایعات پوستی و علائم گوناگون آن ممکن است در ابتدا با بیماری‌های ساده‌تری اشتباه گرفته شود، اما در صورت تشخیص ندادن به‌موقع آن می‌تواند تجربه‌ای بسیار ناخوشایند برای فرد رقم بزند.

عوامل مختلفی در بروز این بیماری نقش دارند که سن، وضعیت سیستم ایمنی و شرایط زمینه‌ای دیگر بخشی از آن‌ها محسوب می‌شوند.

بیماری زونا چیست؟

بیماری زونا یا هرپس زوستر نوعی عفونت ویروسی محسوب می‌شود که به‌شکل ضایعات پوستی دردناک بروز می‌کند. این ضایعات معمولاً به‌صورت ردیفی از تاول‌ها در یک سمت از بدن ایجاد می‌شوند.

عامل اصلی این بیماری ویروس واریسلا زوستر نام دارد که همان ویروس آبله‌ مرغان است. پس از بهبودی از آبله‌ مرغان، این ویروس به‌صورت خاموش در بدن باقی می‌ماند و ممکن است پس از گذشت سال‌ها مجدداً فعال شده و به شکل زونا بروز کند.

انواع بیماری زونا

زونا بدون تاول‌های پوستی

در برخی موارد نادر، بیماری هرپس زوستر می‌تواند بدون ظهور تاول یا ضایعات پوستی خود را نشان دهد. در این وضعیت، فرد علائمی مانند تب، احساس سوزش، یا خارش شدید در یک ناحیه خاص از بدن را تجربه می‌کند؛ اما بر خلاف حالت معمول زونا، هیچ تاولی ظاهر نمی‌شود. در عوض، لکه‌های قرمز یا التهاب ملایمی در پوست مشاهده می‌شود.

زونای چشمی

وقتی ویروس واریسلا زوستر به عصب چشمی حمله می‌کند، نوع خاصی از زونا به وجود می‌آید که می‌تواند چشم و اطراف آن را درگیر کند.

در این حالت، فرد با درد شدید در ناحیه چشم، قرمزی و التهاب صورت مواجه می‌شود. در صورت تاخیر در درمان هرپس زوستر چشمی ممکن است منجر به مشکلات بینایی جدی و دائمی شود. از جمله عوارض احتمالی آن می‌توان به موارد زیر است:

• افزایش فشار داخل چشم (گلوکوم)
• ایجاد زخم یا اسکار در سطح چشم
• التهاب شدید شبکیه (نکروز شبکیه)
• التهاب عنبیه (یووئیت)
• ایجاد آب مروارید
• بروز عفونت‌های ثانویه در اثر خشکی چشم و خراش‌های سطحی

زونا در ناحیه گوش

در این نوع از بیماری زونا، ویروس اعصاب صورت به‌ویژه در ناحیه گوش درگیر می‌‌شود. این نوع از بیماری با علائمی مانند درد عمیق، بثورات اطراف گوش و حتی فلج موقت عضلات صورت همراه است.

زونا در ناحیه گوش ممکن است عملکرد صورت را مختل کند، اما با درمان دارویی مناسب مانند ضدویروس‌ها و مسکن‌ها، بیشتر بیماران بهبود کامل پیدا می‌کنند.

زونا ناحیه‌ای

شایع‌‎ترین نوع زونا است که به صورت بثورات و تاول در ناحیه‌ای از بدن ظهور می‌کند. این تاول‌ها معمولاً در سینه، کمر، شکم یا گردن بروز می‌کنند و پس از گذشت مدت مشخص از بین خواهند رفت.

علائم بیماری زونا

بیماری هرپس زوستر در زنان و مردان تقریبا علائم مشابهی دارد، اما شدت، محل درگیری و تجربه‌ فردی از درد یا ناراحتی آن تحت تاثیر عوامل جسمی یا هورمونی متفاوت باشد.

در زنان

• شروع با درد، سوزش یا خارش موضعی
• در یک طرف بدن (معمولاً در ناحیه سینه، کمر یا صورت)
• ایجاد بثورات پوستی و تاول‌های کوچک
• تب خفیف
• احساس ضعف یا خستگی
• سردرد یا حساسیت به نور
• درگیری ناحیه تناسلی یا لگن
• حساسیت در هنگام لمس بدن و لباس پوشیدن

 در مردان

• درد یا سوزش در یک طرف بدن معمولاً در قفسه سینه، کمر یا گاهی صورت
• بروز ضایعات تاولی و قرمز
• تب، لرز یا بی‌حالی
• درد عصبی پایدار
• درگیری چشم یا گوش در برخی موارد
• درگیری دستگاه تناسلی در مواردی خاص

علت ابتلا به بیماری هرپس زوستر

پس از ابتلا به آبله‌ مرغان، ویروس واریسلا زوستر در بدن به‌صورت پنهان باقی می‌ماند و در سلول‌های عصبی به حالت غیرفعال درمی‌آید.

در برخی افراد، این ویروس ممکن است سال‌ها بعد مجدداً فعال شود و به بروز زونا یا بیماری هرپس زوستر بیانجامد. با فعال‌سازی مجدد، ویروس معمولاً از مسیرهای عصبی به سطح پوست می‌رسد و باعث درد و بثورات می‌شود.

هنوز علت دقیق بیدار شدن دوباره ویروس مشخص نیست، اما کاهش قدرت سیستم ایمنی بدن به‌ویژه با بالا رفتن سن یکی از عوامل احتمالی شناخته می‌شود. به‌همین دلیل، شیوع زونا در میان سالمندان یا افرادی با ضعف ایمنی بیشتر دیده می‌شود.

عوارض و خطرات زونا بر زندگی بیمار و اطرافیان

مهم‌ترین عوارض بیماری زونا شامل موارد زیر است:

درد عصبی طولانی‌مدت

حتی پس از بهبودی ظاهری تاول‌ها، برخی افراد همچنان دچار درد مداوم می‌شوند که ناشی از آسیب به رشته‌های عصبی است.

درگیری چشمی و کاهش بینایی

اگر زونا ناحیه اطراف چشم را درگیر کند موجب التهاب شدید چشم می‌شود که در صورت عدم درمان به‌موقع، احتمال آسیب جدی به بینایی وجود دارد.

عوارض عصبی جدی

در برخی موارد، ویروس می‌تواند منجر به التهاب مغز (آنسفالیت)، فلج عصب‌های صورت، اختلالات شنوایی یا مشکل در حفظ تعادل شود.

عفونت ثانویه پوستی

در صورت بی‌توجهی به تاول‌های زونا و عدم رعایت بهداشت مناسب، خطر بروز عفونت‌های باکتریایی در پوست وجود دارد.

راه‌های تشخیص زونا

تشخیص بیماری زونا معمولاً با بررسی علائم بالینی و سابقه پزشکی بیمار انجام می‌شود. اما در برخی موارد، پزشک برای اطمینان بیشتر از آزمایش‌های خاصی نیز استفاده می‌کند.

• پزشک ابتدا علائمی مانند درد موضعی، سوزش، خارش و بثورات پوستی نواری‌شکل را بررسی می‌کند.
• اگر فرد در گذشته به آبله‌ مرغان مبتلا شده است یا تماس مشکوکی با ویروس واریسلا زوستر داشته باشد، احتمال تشخیص زونا را افزایش می‌دهد.
• در صورتی‌ که بثورات پوستی واضح نباشند یا بیمار از نظر ایمنی در وضعیت خاصی باشد، پزشک از تاول‌ها نمونه بافتی یا کشت می‌گیرد.

روش‌های درمان بیماری زونا

در‌ خصوص درمان بیماری هرپس زوستر باید بگوییم که هیچگونه درمان خاصی برای این بیماری وجود ندارد؛ فرد مبتلا تنها با مصرف داروهایی که در ادامه ذکر می‌کنیم می‌تواند روند بهبودی را کاهش دهد.

• داروهای ضد تشنج
• داروهای ضد درد
• ضد التهاب
• مسکن
• داروهای ضد افسردگی سه حلقه‌ای
• داروهای بی‌حس کننده
• تزریق بی‌حس‌کننده‌های موضعی و کورتیکواستروئیدها

آیا می توان از ابتلا به زونا پیشگیری کرد؟

تزریق واکسن مخصوص زونا یا آبله مرغان می‌تواند احتمال بروز این بیماری را کاهش دهد. افراد بالای ۵۰ سال و کسانی‌که سن‌شان از ۱۹ سال بالاتر است و سیستم ایمنی ضعیفی دارند باید برای تزریق واکسن اقدام کنند.

این واکسن در دو نوبت تزریق می‌شود که فاصله‌ی بین دوز اول و دوم آن معمولاً بین ۲ تا ۶ ماه است.

هرچند واکسن زونا ایمنی ۱۰۰ درصدی ایجاد نمی‌کند، اما می‌تواند شدت بیماری را کاهش دهد و از بروز عوارضی دردناک پس از زونا پیشگیری کند. طبق پژوهش‌ها، این واکسن تا بیش از 5  سال محافظت قابل‌قبولی ارائه می‌دهد.

آیا بیماری زونا واگیردار است؟

وقتی فردی به زونا دچار می‌شود، این امکان وجود دارد که ویروس عامل بیماری را به دیگران منتقل کند. این انتقال معمولاً زمانی اتفاق می‌افتد که پوست دارای تاول باز در تماس مستقیم با پوست فرد سالم قرار گیرد. لازم به ذکر است افرادی که برای اولین‌بار با ویروس تماس پیدا می‌کنند به جای زونا، دچار آبله‌ مرغان خواهند شد.

برای تشخیص و درمان زونا باید به کجا مراجعه کرد؟

از آنجایی که این ویروس اصولاً در سیستم‌های عصبی باقی می‌ماند، بهتر است برای تشخیص و درمان بیماری زونا می‌توانید به لیست بهترین مراکز مغز و اعصاب تهران در سایت پزشکی لند مراجعه کنید و از خدمات باکیفیت این کلینیک‌ها بهره ببرید.