بیماری ازگود اشالتر: علائم و روش درمان

درد زانو در کودکان و نوجوانان همیشه به دنبال آسیب مفصل نیست. یکی از علت‌های شایع درد جلوی زانو در سنین رشد، بیماری ازگود اشالتر است.

این مشکل بیشتر در نوجوانان فعال و ورزشکار دیده می‌شود. این بیماری در محل اتصال تاندون کشکک به قسمت بالایی استخوان ساق ایجاد می‌شود و معمولاً با درد، حساسیت و گاهی برجستگی زیر زانو همراه است. فعالیت‌هایی مانند دویدن، پریدن و تغییر جهت مکرر می‌توانند علائم را تشدید کنند.

ازگود اشالتر در بیشتر افراد با کاهش فشار روی زانو و پایان دوره رشد بهبود پیدا می‌کند و معمولاً آسیب دائمی به مفصل ایجاد نمی‌کند. بااین‌حال، تشخیص درست اهمیت دارد. زیرا بیماری‌ها و آسیب‌های مختلف زانو می‌توانند علائمی شبیه آن ایجاد کنند.

ازگود اشالتر چیست؟

ازگود اشالتر نوعی آسیب ناشی از فشار و کشش مکرر در ناحیه رشد استخوان ساق است.

تاندون کشکک، کشکک زانو را به برجستگی کوچکی در بالای استخوان درشت‌نی متصل می‌کند. در کودکان و نوجوانان، این قسمت هنوز کاملاً استخوانی نشده و صفحه رشد آن نسبت به فشار حساس‌تر است.

هنگام دویدن یا خم و راست کردن مکرر زانو، عضلات جلوی ران منقبض می‌شوند و از طریق تاندون کشکک روی این محل کشش وارد می‌کنند. اگر این فشار در دوره رشد سریع بارها تکرار شود، ناحیه اتصال تحریک و دردناک می‌شود. بیماری ممکن است یک یا هر دو زانو را درگیر کند.

علائم بیماری ازگود اشالتر

علامت اصلی، درد در قسمت جلوی زانو و درست زیر کشکک است. درد معمولاً هنگام فعالیت افزایش می‌یابد و با استراحت کمتر می‌شود. علائم شایع عبارتند از:

• درد و حساسیت روی برجستگی بالای استخوان ساق
• تورم موضعی زیر زانو
• برجسته‌تر یا سفت‌شدن این ناحیه
• افزایش درد هنگام دویدن، پریدن، چمباتمه‌زدن، زانو زدن یا بالا رفتن از پله
• سفتی عضلات چهارسر ران یا همسترینگ
• لنگیدن در مواردی که درد شدیدتر است.

شدت علائم میان افراد متفاوت است. بعضی نوجوانان فقط بعد از ورزش درد دارند، در حالی که در موارد شدیدتر، ایستادن یا راه‌رفتن نیز ممکن است ناراحت‌کننده باشد.

چرا به ازگود اشالتر مبتلا می‌شویم؟

علت اصلی، ترکیب رشد سریع استخوان و فشار تکراری فعالیت بدنی است.

در دوره جهش رشد، استخوان‌ها، عضلات و تاندون‌ها الزاماً با سرعت یکسان رشد نمی‌کنند. این تفاوت می‌تواند کشش واردشده به محل اتصال تاندون کشکک را افزایش دهد.

ورزش‌هایی که شامل دویدن، پریدن، لگدزدن، تغییر جهت سریع یا خم‌کردن مکرر زانو هستند، فشار بیشتری ایجاد می‌کنند.

فوتبال، بسکتبال، والیبال و ژیمناستیک از نمونه‌های رایج‌اند. سفتی عضلات ران و در برخی افراد مشکلات هم‌راستایی اندام نیز ممکن است فشار واردشده به این ناحیه را بیشتر کند.

چه کسانی بیشتر در معرض ابتلا به ازگود اشالتر هستند؟

بیماری ازگود اشالتر عمدتاً در کودکان و نوجوانانی دیده می‌شود که هنوز در حال رشد هستند. خطر آن در دوره جهش رشد بیشتر است و نوجوانانی که به‌طور منظم ورزش‌های پرفشار انجام می‌دهند، بیشتر در معرض آن قرار دارند.

منابع مختلف محدوده سنی را کمی متفاوت گزارش می‌کنند، اما به‌طور کلی بیشترین موارد در حدود ۹ تا ۱۵ سالگی رخ می‌دهد.

فعالیت مکرر ورزشی، افزایش ناگهانی حجم تمرین و انعطاف‌پذیری کم عضلات ران می‌توانند احتمال بروز علائم را بیشتر کنند.

خطرات بیماری ازگود اشالتر

ازگود اشالتر در بیشتر موارد بیماری خطرناکی نیست و معمولاً با کامل‌شدن رشد استخوان برطرف می‌شود. این مشکل در اغلب کودکان باعث آسیب دائمی استخوان یا مفصل زانو نمی‌شود.

بااین‌حال، برجستگی استخوانی زیر زانو ممکن است حتی بعد از رفع درد باقی بماند.

برخی افراد نیز در بزرگسالی هنگام زانو زدن روی این برجستگی احساس ناراحتی دارند.

در موارد نادر، درد پس از پایان رشد ادامه پیدا می‌کند. در این شرایط بررسی بیشتری برای وجود قطعات استخوانی باقی‌مانده یا علل دیگر لازم است.

جراحی فقط در تعداد بسیار محدودی از موارد مقاوم و پس از پایان رشد مطرح می‌شود.

روش‌های تشخیص بیماری ازگود اشالتر

تشخیص معمولاً با شرح حال و معاینه زانو انجام می‌شود.

پزشک محل درد، میزان حساسیت و تورم زیر کشکک را بررسی می‌کند و درباره فعالیت‌های ورزشی و زمان شروع علائم سؤال می‌پرسد. ممکن است از بیمار خواسته شود راه برود، زانو بزند یا حرکات مشخصی انجام دهد.

در بیشتر موارد، تصویربرداری برای تأیید تشخیص ضروری نیست. گاهی عکس ساده زانو برای رد آسیب‌ها یا بیماری‌های دیگر درخواست می‌شود.

درد زانو می‌تواند علل متفاوتی مانند پارگی مینیسک زانو، التهاب تاندون‌ها، بورسیت زانو، آسیب‌های استخوانی یا مشکلات مفصلی داشته باشد. بنابراین محل درد و الگوی علائم اهمیت زیادی دارد.

دقت داشته باشید درد مداوم در حالت استراحت، درد شبانه، قرمزی و گرمی مفصل، علائم عمومی بیماری یا قفل‌شدن زانو با الگوی معمول ازگود اشالتر همخوانی ندارد. به همین دلیل این علائم نیاز به بررسی دقیق‌تری دارند.

آیا پیشگیری از ازگود اشالتر ممکن است؟

پیشگیری کامل همیشه امکان‌پذیر نیست؛ زیرا جهش رشد بخشی طبیعی از دوران نوجوانی است. بااین‌حال، می‌توان فشار بیش‌ازحد بر زانو را کاهش داد:

• گرم‌کردن پیش از ورزش
• انجام حرکات کششی
• افزایش تدریجی شدت تمرین
• اختصاص زمان کافی به استراحت
• خودداری از ادامه ورزش در صورت درد قابل‌توجه
• تنوع در فعالیت‌های ورزشی نیز می‌تواند از واردشدن فشار تکراری به یک ناحیه جلوگیری کند.
• استفاده از تجهیزات محافظتی مناسب در ورزش‌هایی که احتمال برخورد مستقیم زانو وجود دارد، می‌تواند از تحریک بیشتر برجستگی دردناک جلوگیری کند.

درمان ازگود اشالتر

هدف اصلی درمان بیماری ازگود اشالتر کاهش درد و کنترل فشار واردشده به ناحیه رشد است. در واقع این بیماری معمولاً نیازی به درمان تهاجمی وجود ندارد و روش‌های درمانی آن عبارتند از:

• کاهش موقت فعالیت‌هایی که درد را تشدید می‌کنند.
• استفاده از کمپرس سرد پس از فعالیت و بازگشت تدریجی به ورزش از اقدامات اصلی هستند.
• بسته به شدت درد، پزشک ممکن است استفاده کوتاه‌مدت از داروهای مسکن یا داروهای ضدالتهاب غیراستروئیدی را توصیه کند.
• در بعضی ورزشکاران، پد محافظ زانو یا بند مخصوص تاندون کشکک می‌تواند ناراحتی هنگام فعالیت را کاهش دهد.
• توقف کامل ورزش برای همه بیماران لازم نیست؛ شدت فعالیت باید بر اساس میزان درد تنظیم شود. اگر فعالیت باعث لنگیدن یا درد قابل‌توجه شود، استراحت بیشتری لازم است.
• بی‌حرکت‌کردن زانو و جراحی تنها در شرایط خاص و بسیار نادر مطرح می‌شوند.

آیا فیزیوتراپی در درمان ازگود اشالتر مؤثر است؟

فیزیوتراپی بخش مؤثری از درمان است، به‌ویژه زمانی که سفتی عضلات، ضعف عضلانی یا الگوی نامناسب حرکت در ایجاد فشار نقش دارد.

برنامه فیزیوتراپی معمولاً شامل کشش عضلات چهارسر ران و همسترینگ، تقویت عضلات پا و مرکزی بدن، تمرین‌های تعادلی و آموزش الگوی صحیح حرکت است.

پس از کاهش درد، تمرین‌ها به‌تدریج به حرکات اختصاصی ورزش نزدیک می‌شوند تا نوجوان بتواند با فشار کمتر روی زانو به فعالیت قبلی برگردد.

بنابراین هدف فیزیوتراپی فقط کاهش درد نیست، بلکه بهبود انعطاف‌پذیری، قدرت و کنترل حرکتی نیز اهمیت دارد.

برای تشخیص و درمان ازگود اشالتر به کجا مراجعه کنیم؟

در صورت ادامه درد یا تورم زانو، ابتدا می‌توان به پزشک عمومی، متخصص اطفال، پزشک طب ورزشی یا متخصص ارتوپدی مراجعه کرد.

اگر علائم با چند روز استراحت بهتر نشوند، مرتب برگردند یا فعالیت روزانه کودک را محدود کنند، ارزیابی پزشکی اهمیت بیشتری پیدا می‌کند.

در صورت نیاز به برنامه تمرینی تخصصی، پزشک می‌تواند بیمار را به فیزیوتراپی ارجاع دهد.

اگر درد پس از ضربه شدید شروع شده، زانو تغییر شکل داده و فرد قادر به تحمل وزن نیست باید به پزشک مراجعه شود. همچنین تورم ناگهانی و شدید یا علائم غیرمعمولی مانند درد شبانه و مداوم نیاز به مراجعه سریع‌تر به پزشک دارند.