سندرم درد پاتلوفمورال یا زانوی دوندگان

درد جلوی زانو می‌تواند ورزش، راه رفتن و نشستن طولانی را دشوار کند. نادیده گرفتن آن نیز ممکن است علائم را طولانی کند. سندرم درد پاتلوفمورال یا سندرم زانوی دونده یکی از علت‌های شایع درد اطراف کشکک است.

این مشکل فقط مخصوص ورزشکاران نیست. شناخت زودهنگام آن معمولاً به کنترل درد و بازگشت تدریجی به فعالیت کمک می‌کند.

سندرم درد پاتلوفمورال یا زانوی دوندگان چیست؟

سندرم درد پاتلوفمورال، درد مبهمی است که در جلوی زانو، پشت کشکک یا اطراف آن احساس می‌شود. کشکک هنگام خم و صاف شدن زانو در شیاری روی استخوان ران حرکت می‌کند. اگر فشار واردشده به این ناحیه بیش از توان بافت‌ها باشد یا حرکت کشکک به‌خوبی کنترل نشود، درد ایجاد می‌شود.

این بیماری با نام سندرم زانوی دونده نیز شناخته می‌شود. بااین‌حال، فقط دویدن عامل آن نیست. بالا رفتن از پله، اسکات، پریدن و نشستن طولانی با زانوی خم نیز می‌توانند درد را بیشتر کنند.

علت ابتلا به سندرم زانوی دونده

این سندرم معمولاً یک علت ندارد. اما موارد زیر در ابتلا به این بیماری تاثیرگذار است:

• افزایش ناگهانی زمان یا شدت تمرین
• دویدن طولانی
• اضافه کردن حرکات پرشی
• ضعف عضلات ران و لگن نیز ممکن است کنترل زانو را کاهش دهد. در این وضعیت، زانو هنگام دویدن، فرود آمدن یا اسکات به داخل متمایل می‌شود و فشار اطراف کشکک افزایش می‌یابد.
• سفتی بعضی عضلات
• فرم نامناسب حرکت
• کفش نامتناسب
• اضافه‌وزن
• آسیب قبلی زانو
• گاهی جابه‌جایی یا حرکت نامناسب کشکک و تفاوت‌های ساختاری اندام تحتانی در ایجاد درد مؤثر هستند.

مراحل سندرم درد پاتلوفمورال

سندرم درد پاتلوفمورال مرحله‌بندی پزشکی مشخص و یکسانی ندارد. بااین‌حال، در صورت ادامه فشار بر مفصل زانو، علائم ممکن است به‌تدریج تشدید شوند.

روند احتمالی پیشرفت این عارضه را می‌توان در 4 مرحله زیر توضیح داد:

مرحله اول: شروع درد هنگام فعالیت

در ابتدا، درد معمولاً خفیف و پراکنده است و در قسمت جلو یا اطراف کشکک احساس می‌شود.

این ناراحتی بیشتر هنگام دویدن، بالا و پایین رفتن از پله‌ها، چمباتمه‌زدن یا نشستن طولانی با زانوی خم‌شده ایجاد می‌شود.

مرحله دوم: افزایش شدت و تکرار درد:

با ادامه فعالیت‌های فشارآور، درد زودتر آغاز می‌شود و مدت بیشتری باقی می‌ماند.

در این مرحله ممکن است فعالیت‌هایی که قبلاً بدون مشکل انجام می‌شدند، مانند پیاده‌روی طولانی، برخاستن از صندلی یا انجام تمرینات ورزشی، باعث ناراحتی شوند.

مرحله سوم: اختلال در فعالیت‌های روزمره

در صورت کنترل‌نشدن علائم، درد می‌تواند عملکرد فرد را محدود کند.

کاهش توان عضلات اطراف لگن و زانو، احساس ضعف یا خالی‌کردن زانو و اجتناب از برخی حرکات ممکن است انجام فعالیت‌های روزانه و ورزشی را دشوارتر کند.

مرحله چهارم: ماندگارشدن درد

اگر فشارهای تکراری ادامه پیدا کند و علت‌های زمینه‌ای اصلاح نشوند، درد ممکن است مزمن شود و پس از فعالیت نیز برای مدت بیشتری باقی بماند.

علائم سندرم زانوی دونده

شایع‌ترین علائم این سندرم عبارتند از:

• درد مبهم در جلو یا اطراف کشکک زانو. این درد معمولاً هنگام بالا یا پایین رفتن از پله، دویدن، اسکات، زانو زدن و پریدن بیشتر می‌شود.
• بعضی افراد پس از نشستن طولانی با زانوی خم نیز درد دارند. این حالت گاهی هنگام بلند شدن از صندلی یا خارج شدن از خودرو احساس می‌شود.
• صدای تق‌تق یا احساس ساییدگی ممکن است وجود داشته باشد، اما صدای بدون درد همیشه نشانه بیماری نیست.

لازم به ذکر است این علائم نباید با سندرم زانوی جهنده اشتباه شوند؛ در آن بیماری، درد بیشتر روی تاندون زیر کشکک متمرکز است.

عوارض سندرم درد پاتلوفمورال

• اگر فشار واردشده به زانو ادامه یابد، درد ممکن است مزمن شود یا پس از بازگشت سریع به ورزش دوباره ظاهر شود.
• کاهش فعالیت به دلیل درد می‌تواند به ضعف عضلات ران و لگن منجر شود. این ضعف کنترل زانو را کمتر می‌کند و چرخه درد را ادامه می‌دهد.
• بعضی افراد برای جلوگیری از درد، الگوی راه رفتن خود را تغییر می‌دهند. این تغییر می‌تواند فشار را به مچ پا، لگن یا کمر منتقل کند.

نحوه تشخیص سندرم زانوی دوندگان

تشخیص بیشتر بر پایه شرح حال و معاینه انجام می‌شود. پزشک درباره محل درد، زمان شروع علائم، نوع ورزش و تغییرات اخیر در تمرین سؤال می‌کند.

سپس قدرت عضلات ران و لگن، دامنه حرکت زانو، وضعیت پا و نحوه راه رفتن، اسکات یا بالا رفتن از پله را بررسی می‌کند.

تصویربرداری همیشه لازم نیست. اگر درد با درمان اولیه بهتر نشود یا احتمال بیماری دیگری مطرح باشد، ممکن است رادیوگرافی، ام‌آر‌آی، سی‌تی‌اسکن یا سونوگرافی درخواست شود.

تشخیص معمولاً پس از کنار گذاشتن علت‌های دیگر انجام می‌شود. درد جلوی زانو همیشه ناشی از سندرم درد پاتلوفمورال نیست. برخی بیماری‌های دیگر مانند بورسیت زانو نیز می‌تواند آن را ایجاد کنند.

آیا می‌توان از ابتلا به سندرم درد پاتلوفمورال جلوگیری کرد؟

پیشگیری قطعی همیشه ممکن نیست، اما می‌توان با روش‌های زیر احتمال بروز یا بازگشت درد را کاهش داد.

• افزایش شدت و مدت تمرین باید تدریجی باشد. گرم کردن قبل از ورزش و ایجاد فرصت کافی برای بازیابی نیز مهم است.
• تقویت عضلات چهارسر ران، عضلات لگن و عضلات مرکزی بدن به کنترل بهتر زانو کمک می‌کند.
• اصلاح فرم دویدن و فرود آمدن
• استفاده از کفش مناسب
• خودداری از ادامه تمرین هنگام درد
• در صورت اضافه‌وزن، کاهش وزن می‌تواند فشار روی زانو را کمتر کند.

روش‌های درمان سندرم درد پاتلوفمورال

درمان سندرم درد پاتلوفمورال به روش‌های زیر است:

استراحت نسبی و اصلاح فعالیت

درمان معمولاً با کم کردن موقت فعالیت‌های تشدیدکننده آغاز می‌شود. لازم نیست فرد کاملاً بی‌حرکت باشد. می‌توان فعالیت‌های دردناک را محدود و موقتاً از شنا یا دوچرخه ثابت استفاده کرد.

یخ و کنترل درد

قرار دادن کمپرس سرد پس از فعالیت می‌تواند درد و تحریک بافت‌ها را کاهش دهد. یخ نباید مستقیماً روی پوست گذاشته شود.

در صورت نیاز، پزشک ممکن است برای مدت کوتاه دسته‌های دارویی مسکن یا داروهای ضدالتهاب غیراستروئیدی را پیشنهاد کند.

فیزیوتراپی و تمرین‌درمانی

فیزیوتراپی بخش اصلی درمان است. تمرین‌ها معمولاً بر تقویت عضلات چهارسر ران، عضلات لگن و عضلات مرکزی تمرکز دارند. کشش عضلات سفت و اصلاح نحوه اسکات، دویدن و فرود آمدن نیز بخشی از برنامه درمان است.

تیپینگ، زانوبند و کفش

تیپینگ کشکک یا بعضی زانوبندها ممکن است به‌طور موقت درد را کاهش دهند و انجام تمرین را آسان‌تر کنند. کفی کفش نیز در برخی افراد به تنظیم بهتر وضعیت پا و کاهش فشار واردشده به زانو کمک می‌کند. کفش فرسوده یا نامتناسب می‌تواند فشار واردشده به زانو را افزایش دهد.

جراحی

بیشتر بیماران بدون جراحی بهبود پیدا می‌کنند. جراحی فقط در موارد شدید، وجود مشکل ساختاری مشخص یا بی‌اثر بودن درمان‌های غیرجراحی مطرح می‌شود.

آرتروسکوپی زانو ممکن است برای بررسی و درمان برخی آسیب‌های داخل مفصل انجام شود. در موارد خاص نیز اصلاح راستای کشکک برای کم کردن فشار روی مفصل در نظر گرفته می‌شود.

برای درمان سندرم درد پاتلوفمورال به کجا مراجعه کنیم؟

برای شروع می‌توان به پزشک عمومی، متخصص ارتوپدی، پزشک طب ورزشی یا متخصص طب فیزیکی و توان‌بخشی مراجعه کرد. پس از معاینه، ممکن است بیمار برای تمرین‌درمانی به فیزیوتراپیست ارجاع شود.

حضور درمانگر باتجربه در مشکلات زانو، ارزیابی دقیق الگوی حرکت و ارائه برنامه تمرینی اختصاصی اهمیت دارد.

درد شدید، تورم زیاد، قفل شدن زانو، تغییر شکل مفصل یا ناتوانی در تحمل وزن نیازمند ارزیابی سریع پزشکی است.