افسردگی قبل از قاعدگی یا PMDD

افسردگی قبل از قاعدگی می‌تواند برای بعضی زنان فقط یک تغییر خلق ساده باشد. اما برای برخی دیگر تجربه‌ای تکرارشونده، فرساینده و گاهی ناتوان‌کننده است که چند روز پیش از پریود شروع شده و آرامش، تمرکز، روابط و کیفیت زندگی را تحت تأثیر قرار می‌دهد.

بسیاری از افراد این حالت را طبیعی می‌دانند و سال‌ها آن را تحمل می‌کنند. با این حال افسردگی پیش از قاعدگی قابل تشخیص و درمان است. شناخت علائم، ثبت چرخه‌ها و مراجعه به پزشک می‌تواند کمک کند فرد به‌جای زندگی با اضطراب و غم ماهانه، کنترل بیشتری بر سلامت جسم و روان خود داشته باشد.

افسردگی قبل از قاعدگی یا PMDD چیست؟

افسردگی قبل از قاعدگی در شکل شدید خود معمولاً با عنوان اختلال ملال پیش از قاعدگی یا PMDD شناخته می‌شود. PMDD نوع شدید سندرم پیش از قاعدگی است که علاوه بر علائم جسمی، با تغییرات خلقی شدید مانند افسردگی و اضطراب همراه است.

این علائم معمولاً یک تا دو هفته پیش از شروع پریود ظاهر می‌شوند و طی چند روز پس از آغاز قاعدگی کاهش می‌یابند.

تفاوت مهم PMDD با نوسانات معمول خلق این است که عملکرد روزانه، روابط، کار، تحصیل یا زندگی خانوادگی فرد را مختل می‌کند.

علت افسردگی قبل از پریودی چیست؟

علت دقیق افسردگی قبل از پریودی هنوز به‌طور کامل مشخص نیست. اما مطالعات آن را به واکنش بیشتر بدن و مغز نسبت به تغییرات طبیعی هورمونی چرخه قاعدگی مرتبط می‌دانند.

پس از تخمک‌گذاری و در روزهای منتهی به پریود، سطح استروژن و پروژسترون تغییر می‌کند. این تغییرات می‌تواند بر سروتونین اثر بگذارد. سرتونین ماده‌ای شیمیایی در مغز است که در تنظیم خلق، خواب، اشتها و احساس آرامش نقش دارد.

در واقع، مشکل اصلی الزاماً غیرطبیعی بودن هورمون‌ها نیست، بلکه ممکن است بدن برخی افراد نسبت به نوسانات طبیعی هورمونی واکنش شدیدتری نشان دهد.

علائم افسردگی پیش از قاعدگی

علائم افسردگی پیش از قاعدگی معمولاً ترکیبی از نشانه‌های روانی، رفتاری و جسمی است. از نظر روانی علائم زیر شایع است:

• غم شدید
• ناامیدی
• اضطراب
• تنش
• گریه‌های مکرر
• تحریک‌پذیری
• خشم
• احساس از دست دادن کنترل
• بی‌علاقگی به فعالیت‌های روزمره
• مشکل تمرکز

از نظر رفتاری نیز علائم زیر شایع‌تر است:

• تغییر اشتها
• پرخوری
• میل شدید به غذاهای خاص
• بی‌خوابی یا خواب زیاد

چه کسانی بیشتر در معرض ابتلا به افسردگی قبل از قاعدگی هستند؟

افسردگی قبل از قاعدگی می‌تواند برای هر فردی که چرخه قاعدگی دارد رخ دهد، اما برخی افراد بیشتر در معرض آن هستند:

• سابقه شخصی اضطراب یا افسردگی
• افسردگی پس از زایمان
• PMS شدید
• تروما
• رویدادهای بسیار پراسترس
• سابقه خانوادگیPMS، PMDD یا اختلالات خلقی نیز از عوامل خطر مهم است.
• دسترسی کمتر به آموزش
• سیگار کشیدن هم به‌عنوان عوامل مرتبط شناخته می‌شوند.

نحوه تشخیص افسردگی پیش از قاعدگی

تشخیص افسردگی پیش از قاعدگی فقط با یک آزمایش خون یا معاینه ساده انجام نمی‌شود. پزشک ابتدا درباره زمان شروع علائم، شدت آن‌ها، تأثیرشان بر زندگی، سابقه بیماری‌های روانی، داروها و نظم چرخه قاعدگی سؤال می‌کند.

ثبت روزانه علائم برای حداقل دو چرخه قاعدگی بسیار کمک‌کننده است. چون باید مشخص شود علائم دقیقاً پیش از پریود ظاهر می‌شوند و پس از شروع قاعدگی کاهش می‌یابند یا نه.

برای تشخیص PMDD معمولاً وجود پنج علامت یا بیشتر، از جمله حداقل یک علامت خلقی، مطرح است. همچنین پزشک باید بیماری‌هایی مانند افسردگی اساسی، اضطراب، اختلال تیروئید، خستگی مزمن یا مشکلات زنان را رد کند.

تفاوت PMDD با PMS چیست؟

PMS یا سندرم پیش از قاعدگی شایع‌تر و معمولاً خفیف‌تر است. در PMS ممکن است فرد نفخ، درد پستان، سردرد، خستگی، تغییر اشتها، تحریک‌پذیری یا ناراحتی خلقی را تجربه کند. با این حال، اغلب می‌تواند فعالیت‌های روزمره خود را ادامه دهد.

در مقابل، PMDD شدت بیشتری دارد و به‌ویژه علائم روانی آن واضح‌تر است. برای مثال افسردگی شدید، خشم، اضطراب، حملات پانیک، احساس ناامیدی یا اختلال جدی در روابط و کار در بیماران مشاهده می‌شود.

پیشگیری از PMDD

پیشگیری قطعی از PMDD همیشه ممکن نیست، چون این اختلال به نحوه واکنش بدن به تغییرات هورمونی مرتبط است. با این حال موارد زیر به کاهش علائم کمک خواهند کرد:

• کنترل اضطراب یا افسردگی زمینه‌ای
• کاهش استرس
• خواب کافی
• ورزش منظم
• تغذیه سالم
• بهتر است افراد مستعد، چرخه قاعدگی و تغییرات خلق خود را ثبت کنند تا قبل از شدت گرفتن علائم بتوانند اقدامات مراقبتی انجام دهند.
• کاهش کافئین، الکل، سیگار، مصرف زیاد نمک و قند نیز ممکن است در کنترل علائم مؤثر باشد.

درمان افسردگی قبل از قاعدگی

درمان افسردگی قبل از قاعدگی به شدت علائم و وضعیت فرد بستگی دارد.

در موارد خفیف‌تر، اصلاح سبک زندگی، ورزش هوازی منظم، خواب کافی، کاهش استرس، تغذیه سالم و محدودکردن کافئین و الکل می‌تواند مفید باشد.

در PMDD متوسط تا شدید، داروهای ضدافسردگی از گروه SSRI از درمان‌های اصلی هستند. ممکن است این داروها روزانه یا فقط در فاصله تخمک‌گذاری تا شروع پریود تجویز شوند. برخی قرص‌های جلوگیری از بارداری، داروهای ضدالتهاب برای درد، مکمل‌هایی مانند کلسیم، منیزیم یا ویتامین  B6 و روش‌هایی مانند یوگا، مدیتیشن و آرام‌سازی نیز در برخی افراد کمک‌کننده‌اند. مصرف دارو یا مکمل باید با نظر پزشک باشد.

در صورت عدم درمان افسردگی پیش از قاعدگی عوارضی برای فرد ایجاد خواهد شد؟

بله، اگر افسردگی پیش از قاعدگی شدید باشد و درمان نشود، می‌تواند پیامدهای جدی ایجاد کند. PMDD فقط چند روز بدخلقی نیست. این اختلال می‌تواند روابط عاطفی و خانوادگی را تخریب کند، عملکرد شغلی یا تحصیلی را پایین بیاورد، اعتمادبه‌نفس را کاهش دهد و فرد را وارد چرخه‌ای از احساس گناه، خشم و ناامیدی کند.

در موارد شدید، خطر افسردگی جدی‌تر و حتی افکار آسیب‌زدن به خود یا خودکشی مطرح می‌شود. در صورت وجود افکار خودآسیب‌رسان، مراجعه فوری به اورژانس ضروری است.

آیا همه زنان به PMDD دچار می‌شوند؟

خیر، همه زنان یا همه افرادی که پریود می‌شوند به PMDD دچار نمی‌شوند. بسیاری از افراد ممکن است درجاتی از PMS را تجربه کنند، اما PMDD بسیار شدیدتر و کم‌شیوع‌تر است.

محققان شیوع PMDD  را تا حدود ۵ درصد زنان در سن باروری گزارش می‌کند. همچنین میزان علائم شدید مختل‌کننده زندگی را حدود ۵ تا ۸ درصد می‌دانند.

بنابراین، تجربه کمی خستگی، نفخ یا تحریک‌پذیری قبل از پریود الزاماً به معنای PMDD نیست. زمانی باید به این تشخیص فکر کرد که علائم هر ماه تکرار شوند، شدت زیادی داشته باشند و زندگی روزمره، روابط یا سلامت روان فرد را مختل کنند.