اختلال اضطراب فراگیر (GAD) چیست؟

نگرانی درباره سلامت، خانواده، کار یا مسائل مالی بخشی طبیعی از زندگی است. اما اگر این نگرانی در بیشتر روزها ادامه پیدا کند و کنترل آن دشوار باشد، ممکن است از حد طبیعی فراتر رفته باشد. اگر فرد بدون وجود خطر جدی هم نتواند ذهن خود را آرام کند، احتمال وجود یک مشکل اضطرابی بیشتر می‌شود. اضطراب فراگیر نوعی اختلال اضطرابی است که می‌تواند خواب، تمرکز، روابط و عملکرد روزانه را تحت‌تأثیر قرار دهد.

برخلاف اضطرابی که در واکنش به یک رویداد مشخص ایجاد می‌شود و پس از رفع آن کاهش می‌یابد، در اختلال GAD نگرانی معمولاً مداوم است و از موضوعی به موضوع دیگر منتقل می‌شود.

این مشکل قابل درمان است و مراجعه به‌موقع می‌تواند از شدیدترشدن علائم و تأثیر آنها بر زندگی جلوگیری کند.

اختلال اضطراب فراگیر (GAD) چیست؟

اختلال اضطراب فراگیر حالتی است که در آن فرد درباره چندین موضوع روزمره، مانند سلامت، شغل، خانواده، آینده یا مسائل مالی، نگرانی شدید و مداومی دارد و کنارگذاشتن این افکار برایش دشوار است.

مسئله اصلی صرفاً زیاد فکرکردن نیست، شدت و استمرار نگرانی به اندازه‌ای است که می‌تواند فعالیت‌های معمول زندگی را مختل کند.

در این اختلال ممکن است فرد بداند نگرانی او بیشتر از حد است، اما همچنان نتواند آن را کنترل کند. این مشکل می‌تواند از کودکی یا نوجوانی آغاز شود یا نخستین بار در بزرگ‌سالی بروز کند. طبق معیارهای تشخیص، نگرانی معمولاً در بیشتر روزها و برای دست‌کم 6 ماه ادامه دارد.

علائم اختلال اضطراب منتشر

نشانه‌های این اختلال ترکیبی از علائم ذهنی، رفتاری و جسمی هستند:

• فرد ممکن است تقریباً همیشه منتظر وقوع یک اتفاق ناخوشایند باشد.
• موقعیت‌های معمول را تهدیدآمیز تصور کند یا درباره جزئیات زندگی بیش از اندازه فکر کند.
• دشواری در تحمل بلاتکلیفی، ترس از تصمیم اشتباه و نیاز مکرر به اطمینان‌گرفتن از دیگران نیز ممکن است دیده شود.
• بی‌قراری
• تحریک‌پذیری
• خستگی
• مشکل تمرکز
• احساس خالی‌شدن ذهن
• تنش یا درد عضلات
• اختلال خواب
• تعریق
• لرزش
• ناراحتی معده و مشکلات گوارشی
• سردرد
• احساس سبکی سر

لازم به ذکر است شدت نشانه‌ها همیشه ثابت نیست. ممکن است در دوره‌های پراسترس بیشتر شوند و در زمان‌های دیگر کاهش پیدا کنند، اما زمینه نگرانی همچنان باقی بماند.

در کودکان و نوجوانان نیز نگرانی می‌تواند بیشتر درباره عملکرد تحصیلی، پذیرفته‌شدن از سوی دیگران، سلامت خانواده یا آینده باشد.

دلایل ابتلا به اضطراب فراگیر

علت واحد و مشخصی برای این بیماری شناخته نشده است. پژوهش‌ها نشان می‌دهند که ترکیبی از زمینه ژنتیکی، نحوه عملکرد مغز، ویژگی‌های شخصیتی و تجربه‌های محیطی می‌تواند احتمال بروز آن را افزایش دهد.

سابقه خانوادگی اختلالات اضطرابی، تجربه رویدادهای آسیب‌زا و قرارگرفتن طولانی‌مدت در شرایط پراسترس از عوامل مطرح‌شده هستند. بعضی افراد نیز از نظر شخصیتی نسبت به تهدید، عدم اطمینان یا اتفاقات منفی حساس‌ترند. بیماری‌های مزمن جسمی و همراهی با سایر مشکلات روانی نیز می‌توانند با افزایش احتمال اضطراب مرتبط باشند.

خطرات و عوارض اختلال اضطراب فراگیر

ادامه اضطراب کنترل‌نشده می‌تواند عوارض زیادی داشته باشد. این خطرات عبارتند از:

• گرفتن انرژی ذهنی زیادی از فرد
• دشواری در تمرکز ممکن است سرعت و کیفیت انجام کارها را کاهش دهد.
• نگرانی مداوم می‌تواند بر روابط خانوادگی، اجتماعی، تحصیل و شغل اثر بگذارد.
• اختلال خواب نیز خستگی روزانه و تحریک‌پذیری را بیشتر می‌کند و ممکن است چرخه اضطراب را تشدید کند.
• مشکلات گوارشی
• سردرد
• درد مزمن

همچنین این بیماری می‌تواند هم‌زمان با سایر اختلالات روانی دیده شود. یکی از مهم‌ترین آنها افسردگی است و وجود هم‌زمان چند مشکل روانی ممکن است روند درمان را پیچیده‌تر کند. سوءمصرف الکل یا مواد نیز در برخی افراد دیده می‌شود.

این عوارض اجتناب‌ناپذیر نیستند؛ تشخیص و درمان مناسب می‌تواند عملکرد روزانه و کیفیت زندگی را بهبود دهد.

اختلال GAD چطور تشخیص داده می‌شود؟

یک آزمایش خون، اسکن یا تست پزشکی منفرد وجود ندارد که به‌تنهایی این بیماری را تشخیص دهد. ارزیابی معمولاً با گفت‌وگو درباره نوع نگرانی‌ها، زمان شروع علائم، مدت آنها و تأثیری که بر زندگی روزمره گذاشته‌اند آغاز می‌شود.

برای تشخیص، پزشک یا متخصص سلامت روان مدت و شدت نگرانی را بررسی می‌کند. اگر این نگرانی در بیشتر روزها دست‌کم 6 ماه ادامه داشته باشد و فرد در کنترل آن مشکل داشته باشد، احتمال اختلال اضطراب فراگیر، بیشتر مطرح می‌شود. وجود علائمی مانند بی‌قراری، خستگی، اختلال تمرکز، تحریک‌پذیری، تنش عضلات و اختلال خواب نیز بررسی می‌شود.

گاهی معاینه جسمی یا آزمایش‌های تکمیلی برای رد مشکلات پزشکی یا عوامل دیگری انجام می‌شود که می‌توانند علائم شبیه اضطراب ایجاد کنند. ارزیابی مصرف داروها، مواد و سایر مشکلات روانی نیز بخشی از تشخیص افتراقی است.

پیشگیری از اختلال اضطراب منتشر

راه تضمین‌شده‌ای برای جلوگیری کامل از این اختلال وجود ندارد، زیرا نمی‌توان همه عوامل ژنتیکی، زیستی و محیطی را کنترل کرد. بااین‌حال، می‌توان اقداماتی انجام داد که احتمال تشدید علائم یا اثر آنها بر زندگی را کاهش ده:

• مراجعه زودهنگام در صورت ادامه نگرانی
• شناسایی عوامل استرس‌زا
• مدیریت مناسب زمان و مسئولیت‌ها
• خواب منظم
• فعالیت بدنی
• کاهش مصرف موادی که اضطراب را تشدید می‌کنند.
• ثبت موقعیت‌هایی که اضطراب را بیشتر یا کمتر می‌کنند نیز به فرد و درمانگر کمک می‌کند الگوی علائم را بهتر بشناسند.

بنابراین منظور از پیشگیری در اضطراب منتشر، بیشتر جلوگیری از شدیدترشدن و مزمن‌شدن مشکلات است، نه تضمین اینکه بیماری هرگز ایجاد نشود.

روش‌های درمان اختلال اضطراب فراگیر

درمان اختلال اضطراب فراگیر براساس شدت علائم، تأثیر آنها بر زندگی و شرایط هر فرد انتخاب می‌شود. دو مسیر اصلی درمان شامل روان‌درمانی و دارودرمانی هستند و گاهی ترکیب آنها نتیجه مناسب‌تری ایجاد می‌کند.

یکی از روش‌های روان‌درمانی با پشتوانه علمی قوی، درمان شناختی‌رفتاری است. در این روش فرد یاد می‌گیرد الگوهای فکری و رفتاری مرتبط با نگرانی را شناسایی و اصلاح کند. با این درمان فرد به‌تدریج توانایی بیشتری برای مدیریت موقعیت‌های اضطراب‌آور به دست می‌آورد.

برخی رویکردهای روان‌درمانی دیگر نیز بر پذیرش افکار، ذهن‌آگاهی و انجام فعالیت‌های معنادار تمرکز دارند.

در صورت نیاز به دارودرمانی، پزشک ممکن است از دسته‌های داروهای ضدافسردگی یا داروهای ضداضطراب استفاده کند. برخی داروهای ضداضطراب تنها برای دوره‌های کوتاه و در شرایط مشخص مناسب هستند. بنابراین شروع، تغییر مقدار یا قطع دارو باید با نظر پزشک انجام شود.

فعالیت بدنی منظم، خواب کافی، کاهش مصرف کافئین، تمرین‌های آرام‌سازی و مهارت‌های مدیریت استرس می‌توانند در کنار درمان اصلی مفید باشند. اما این موارد جای درمان حرفه‌ای را در موارد متوسط یا شدید نمی‌گیرند.

چه زمانی باید برای تشخیص و درمان به پزشک مراجعه کنیم؟

اگر نگرانی بخش قابل‌ توجهی از روز شما را پر کرده، کنترل آن دشوار شده یا بر خواب، روابط، تحصیل و عملکرد کاری اثر گذاشته است، لازم است به متخصص مراجعه کنید.

درمان در مراحل زودتر می‌تواند مدیریت مشکل را ساده‌تر کند.

همچنین مراجعه زمانی اهمیت بیشتری پیدا می‌کند که اضطراب همراه با مصرف ناسالم الکل یا مواد، مشکلات روانی دیگر یا علائم جسمی مداوم باشد.

اگر فرد دچار افکار آسیب‌رساندن به خود یا خودکشی شده باشد، نیازمند کمک فوری است. در این شرایط باید از خدمات اورژانسی استفاده شود.

اختلال GAD ممکن است بدون درمان برای مدت طولانی ادامه پیدا کند. اما روان‌درمانی، درمان دارویی متناسب و اصلاح سبک زندگی می‌توانند شدت علائم و تأثیر آنها بر زندگی را به‌طور قابل‌ توجهی کاهش دهند.