ایجاد برجستگی‌های خارش‌دار روی پوست، لکه‌های سفید داخل دهان یا تغییرات غیرمعمول در ناخن و پوست سر همیشه یک بیماری ساده پوستی نیست. بیماری لیکن پلان یکی از اختلالات التهابی است که می‌تواند بخش‌های مختلف بدن را درگیر کند و این علائم را ایجاد نماید.
این عارضه مسری نیست و از فردی به فرد دیگر منتقل نمی‌شود. در بسیاری از موارد، علائم پوستی پس از مدتی فروکش می‌کنند، اما درگیری دهان، ناحیه تناسلی، ناخن یا پوست سر می‌تواند طولانی‌تر باشد.
درمان نیز بیشتر با هدف کنترل التهاب، کاهش خارش و درد و پیشگیری از آسیب پایدار انجام می‌شود.
بیماری لیکن پلان چیست؟
لیکن پلان یک بیماری التهابی است که پوست، مخاط دهان و ناحیه تناسلی، مو و ناخن‌ها را درگیر می‌کند. علت اصلی التهاب به واکنش غیرطبیعی سیستم ایمنی نسبت داده می‌شود.
در پوست، بیماری معمولاً به‌شکل برجستگی‌های صاف، براق و خارش‌دار ظاهر می‌شود. این برجستگی‌ها ممکن است بنفش، قرمز، خاکستری یا قهوه‌ای به نظر برسند.
ضایعات داخل دهان یا ناحیه تناسلی بیشتر به‌شکل خطوط سفید توری، قرمز رنگ یا زخم دیده می‌شوند.
لیکن پلان سرطان نیست و بیماری واگیردار هم محسوب نمی‌شود. برخی ضایعات ممکن است با بیماری‌های دیگری مانند اگزما شباهت داشته باشند و تشخیص نهایی باید توسط پزشک انجام شود.
انواع بیماری لیکن پلان
محل درگیری تأثیر زیادی بر علائم و حتی مدت بیماری دارد. این مشکل معمولاً در انواع زیر ظاهر می‌شود.
لیکن پلان پوستی
در نوع پوستی، برجستگی‌های کوچک و صاف معمولاً روی مچ دست، ساعد، ساق پا یا مچ پا ایجاد می‌شوند.
خارش می‌تواند از خفیف تا شدید متغیر باشد و گاهی چند ضایعه به یکدیگر متصل شده و پلاک بزرگ‌تری تشکیل می‌دهند.
لیکن پلان دهانی
نوع دهانی می‌تواند گونه، زبان، لثه یا سقف دهان را درگیر کند.
نوع رتیکولار بیشتر به‌صورت خطوط و لکه‌های سفید توری دیده می‌شود و معمولاً درد زیادی ندارد.
در نوع اروزیو، قرمزی، التهاب و زخم ایجاد می‌شود.
لیکن پلان مویی یا لیکن پلانوپیلاریس
درگیری فولیکول‌های مو و پوست سر با نام لیکن پلانوپیلاریس شناخته می‌شود.
بیمار ممکن است خارش، سوزش، پوسته‌ریزی و نواحی ریزش مو داشته باشد. ایجاد اسکار در فولیکول مو می‌تواند باعث ریزش موی دائمی شود؛ به همین دلیل درمان زودهنگام اهمیت دارد.
لیکن پلان تناسلی
این نوع ممکن است فرج، واژن یا ناحیه تناسلی مردان را درگیر کند.
در زنان، سوزش، درد، زخم و گاهی درد هنگام رابطه جنسی یا ادرار دیده می‌شود. نوع شدید و طولانی می‌تواند با ایجاد بافت اسکار همراه باشد.
لیکن پلان ناخن
درگیری ناخن ممکن است باعث ایجاد شیار، نازک‌شدن، ترک، تغییر رنگ، توقف رشد یا حتی از دست رفتن ناخن شود. درمان زودهنگام در این نوع نیز برای کاهش احتمال آسیب دائمی اهمیت دارد.
علل ابتلا به بیماری لیکن پلان
علت دقیق ناشناخته است. شواهد نشان می‌دهند سیستم ایمنی نقش اصلی دارد و در افراد مبتلا، واکنش ایمنی علیه بافت سالم ایجاد می‌شود.
هنوز مشخص نیست چرا این فرایند در یک فرد شروع می‌شود و در فرد دیگر رخ نمی‌دهد.
برخی عوامل می‌توانند با شروع بیماری یا بروز ضایعات مشابه لیکن پلان ارتباط داشته باشند؛ از جمله بعضی عفونت‌ها مانند هپاتیت C، واکنش به‌برخی داروها و در موارد نادر حساسیت به فلزات مورد استفاده در ترمیم دندان. استرس نیز علت مستقیم بیماری شناخته نمی‌شود، اما می‌تواند باعث تشدید یا عود علائم شود.
چه کسانی بیشتر در معرض ابتلا هستند؟
هر فردی ممکن است به این بیماری مبتلا شود، اما این مشکل بیشتر در بزرگسالان میان‌سال دیده می‌شود و در کودکان شیوع کمتری دارد.
الگوی خطر براساس نوع بیماری متفاوت است. برای مثال، نوع دهانی بیشتر در بزرگسالان ۳۰ تا ۷۰ سال گزارش شده و نوع ولوواژینال بیشتر در زنان حدود ۵۰ تا ۶۰ سال دیده می‌شود.
لیکن پلانوپیلاریس نیز در زنان ۴۰ تا ۶۰ سال شایع‌تر است.
لازم به ذکر است این بیماری معمولاً یک اختلال ارثی ساده محسوب نمی‌شود.
آیا بیماری لیکن پلان خطرناک است؟
در بیشتر موارد، این بیماری تهدیدکننده زندگی نیست. بااین‌حال، محل درگیری اهمیت زیادی دارد.
بیماری پوست سر می‌تواند باعث ریزش موی دائمی شود و درگیری شدید ناخن یا ناحیه تناسلی نیز ممکن است آسیب پایدار ایجاد کند.
همچنین نوع دهانی مزمن، به‌ویژه نوع اروزیو، با افزایش اندک خطر تغییرات بدخیم در مخاط دهان همراه است.
علائم لیکن پلان
علائم با توجه به محل بیماری متفاوت هستند. شایع‌ترین نشانه‌ها عبارت‌اند از:
- برجستگی‌های صاف و براق روی پوست
- خارش با شدت متفاوت
- خطوط سفید ظریف روی بعضی ضایعات
- لکه‌ها یا خطوط سفید توری داخل دهان
- قرمزی، زخم، درد یا سوزش دهان
- درد یا زخم در ناحیه تناسلی
- خارش، سوزش و ریزش مو در درگیری پوست سر
- شیار، ترک یا تغییر شکل ناخن
پس از فروکش‌کردن ضایعات پوستی ممکن است تیرگی برای مدتی باقی بماند.
عوارض بیماری لیکن پلان
عوارض به محل و شدت بیماری بستگی دارند. اما رایج‌ترین آن‌ها عبارتند از:
- خاراندن شدید ضایعات پوستی می‌تواند باعث آسیب پوست و عفونت ثانویه شود.
- در پوست سر، التهاب و ایجاد اسکار ممکن است به ریزش موی دائمی منجر شود.
- در ناخن نیز آسیب طولانی‌مدت می‌تواند رشد طبیعی را مختل کند.
- در نوع دهانی، درد ممکن است خوردن غذا را دشوار کند و احتمال بعضی عفونت‌های دهان افزایش یابد.
- در نوع تناسلی، اسکار می‌تواند باعث تنگ‌شدن ورودی واژن، درد هنگام رابطه جنسی یا ناراحتی در معاینات پزشکی شود.
نحوه تشخیص بیماری لیکن پلان
تشخیص با بررسی ظاهر و محل ضایعات و دریافت شرح حال شروع می‌شود.
پزشک درباره زمان شروع علائم، داروهای مصرفی و سابقه بیماری‌های دیگر سؤال می‌کند. در بعضی موارد ظاهر ضایعه برای تشخیص بسیار مشخص است، اما برای تأیید بیماری معمولا نمونه کوچکی از پوست یا مخاط برای بررسی آزمایشگاهی برداشته می‌شود.
در شرایط خاص، آزمایش خون، از جمله بررسی هپاتیت C، نیز ممکن است درخواست شود.
در لیکن پلانوپیلاریس پزشک می‌تواند علاوه‌بر معاینه از بررسی بزرگ‌نمایی‌شده پوست سر و نمونه‌برداری استفاده کند.
برای ضایعات مشکوک، تشخیص پزشکی اهمیت بیشتری از اقدامات صرفاً زیبایی دارد. بنابراین حتی اگر برای خدمات پوستی به بهترین کلینیک زیبایی تهران مراجعه می‌کنید، ضایعات مشکوک باید توسط پزشک متخصص ارزیابی شوند.
پیشگیری از ابتلا به لیکن پلان
ازآنجا که علت دقیق بیماری مشخص نیست، راه قطعی و اثبات‌شده‌ای برای جلوگیری از اولین ابتلا وجود ندارد. آنچه بیشتر اهمیت دارد کاهش تحریک پوست و پیشگیری از عود یا تشدید بیماری است:
- برای کاهش تحریک از خاراندن و مالش پوست خودداری کنید.
- با آب بسیار داغ استحمام نکنید.
- از شوینده‌های ملایم و بدون عطر استفاده کنید.
- مدیریت استرس نیز می‌تواند در افرادی که استرس محرک عود علائم است، کمک‌کننده باشد.
- در نوع دهانی بهتر است محرک‌هایی مانند غذاهای بسیار تند یا اسیدی شناسایی و محدود شوند و بهداشت دهان رعایت شود.
حتماً بخوانید: منافذ باز پوست
آیا پیشگیری از اگزما امکان‌پذیر است؟
پیشگیری کامل همیشه ممکن نیست، چون زمینه ژنتیکی، عملکرد سیستم ایمنی و ضعف سد دفاعی پوست در آن نقش دارند. با این حال، می‌توان احتمال عود و شدت حمله‌ها را تا حد زیادی کاهش داد.
- استفاده منظم از مرطوب‌کننده
- حمام کوتاه با آب ولرم
- پرهیز از صابون‌ها و شوینده‌های محرک
- پوشیدن لباس نرم و خنک
- کنترل تعریق
- دوری از محرک‌های شناخته‌شده
لازم به ذکر است حتی وقتی پوست بهتر می‌شود، مراقبت روزانه نباید قطع شود. چون خشکی پوست یکی از مهم‌ترین زمینه‌های بازگشت خارش و التهاب است.
درمان درماتیت
درمان اگزما در بهترین کلینیک‌های زیبایی تهران بیشتر با هدف کنترل خارش، کاهش التهاب، ترمیم سد دفاعی پوست و پیشگیری از عود انجام می‌شود:
مراقبت روزانه از پوست
درمان درماتیت معمولاً با بازسازی سد دفاعی پوست شروع می‌شود.
مهم‌ترین کار، استفاده منظم از مرطوب‌کننده‌ها یا امولیانت‌هاست. حتی زمانی که پوست ظاهراً بهتر شده است، این مراقبت‌ها باید ادامه یابد.
حمام کوتاه با آب ولرم، استفاده از شوینده‌های ملایم و بدون عطر، خشک‌کردن آرام پوست و زدن مرطوب‌کننده بلافاصله بعد از حمام، به کاهش خشکی و خارش کمک می‌کنند.
داروهای موضعی
در زمان شعله‌ور شدن بیماری، پزشک ممکن است کرم‌ها یا پمادهای ضدالتهاب مانند کورتیکواستروئیدهای موضعی را تجویز کند.
در برخی موارد، داروهای غیرکورتونی مثل مهارکننده‌های کلسینورین، کریسابورول، روکسولیتینیب، روفلومیلاست یا تاپیناروف هم استفاده می‌شوند. انتخاب دارو به سن بیمار، محل درگیری، شدت التهاب و سابقه درمان بستگی دارد.
درمان‌های پیشرفته
اگر اگزما شدید باشد یا با درمان‌های ساده کنترل نشود، متخصص پوست ممکن است درمان‌هایی مثل پانسمان مرطوب، نوردرمانی، داروهای خوراکی یا داروهای بیولوژیک مانند دوپیلومب را در نظر بگیرد.
هدف درمان، کنترل خارش، کاهش التهاب، جلوگیری از عفونت و کم‌کردن دفعات عود است؛ نه صرفاً برطرف کردن موقت قرمزی پوست.
آیا اگزما واگیر دارد؟
خیر، اگزما واگیر ندارد و از راه تماس پوستی، دست دادن، بغل کردن، استفاده از وسایل مشترک یا زندگی کنار فرد مبتلا منتقل نمی‌شود.
ظاهر ملتهب، قرمز، پوسته‌پوسته یا حتی ترک‌خورده پوست ممکن است این تصور را ایجاد کند که بیماری عفونی است. اما اگزما نتیجه التهاب پوست، حساسیت سیستم ایمنی، خشکی و آسیب سد محافظتی پوست است.
البته اگر پوست بر اثر خاراندن زخم شود، ممکن است دچار عفونت ثانویه شود؛ این عفونت نیاز به درمان دارد، اما خود اگزما بیماری مسری محسوب نمی‌شود. بنابراین نباید فرد مبتلا را از نظر اجتماعی محدود یا طرد کرد.
0 دیدگاه