فشار خون ریوی: علت، علائم و درمان

فشار خون ریوی یکی از بیماری‌های مهم قلب و ریه است که در آن فشار خون داخل شریان‌های ریوی به‌شکل غیرطبیعی افزایش پیدا می‌کند.

در صورت تشخیص دیرهنگام، این بیماری می‌تواند عوارض جدی برای سلامت فرد به‌همراه داشته باشد.

از آنجا که علائم اولیه هایپرتانسیون مانند تنگی نفس یا خستگی اغلب با مشکلات شایع‌تری اشتباه گرفته می‌شوند، بسیاری از بیماران تا مراحل پیشرفته از بیماری خود آگاه نیستند.

فشار خون ریوی یا هایپرتانسیون چیست؟

فشار خون ریوی یا هایپرتانسیون اختلالی است که در آن میزان فشار واردشده به رگ‌های خونی بین قلب و ریه‌ها از حد طبیعی بیشتر می‌شود.

این وضعیت جریان خون به سمت ریه‌ها را با مشکل مواجه می‌کند. چراکه قلب برای رساندن خون به ریه‌ها باید با نیروی بیشتری فعالیت کند.

با ادامه یافتن این شرایط، دیواره رگ‌های ریوی به‌تدریج باریک می‌شوند و عبور خون از آن‌ها دشوارتر خواهد شد. این مورد فشار مضاعفی به بخش راست قلب وارد می‌کند که در صورت عدم درمان می‌تواند عملکرد طبیعی قلب را مختل سازد.

انواع فشار خون ریوی

سازمان بهداشت جهانی، فشار خون ریوی را بر اساس عوامل ایجادکننده به 5 گروه زیر تقسیم می‌کند:

فشار خون شریانی ریوی (PAH)

در این نوع، مشکل اصلی از خود شریان‌های ریوی آغاز می‌شود. دیواره این رگ‌ها به‌تدریج دچار تغییراتی مانند ضخیم شدن یا آسیب می‌شود. همین مسئله باعث افزایش مقاومت دربرابر جریان خون خواهد شد.

فشار خون ریوی ناشی از بیماری‌های قلبی

این بیماری زمانی ایجاد می‌شود که عملکرد بخش چپ قلب دچار اختلال باشد.

ناتوانی قلب در پمپاژ مناسب خون یا مشکلات دریچه‌های قلب ، فشار را به رگ‌های ریوی منتقل می‌کند و در نهایت باعث افزایش فشار خون در این ناحیه می‌شود.

فشار خون ریوی مرتبط با بیماری‌های ریوی

برخی بیماری‌های مزمن ریه یا اختلالاتی که میزان اکسیژن خون را کاهش می‌دهند به‌مرور زمان فشار داخل عروق ریوی را افزایش می‌دهند. به‌همین دلیل، افرادی که با مشکلات تنفسی طولانی‌مدت مواجه هستند بیشتر در معرض این نوع از بیماری قرار دارند.

فشار خون ریوی ناشی از انسداد عروق ریوی

گاهی افزایش فشار خون ریوی به‌دلیل وجود انسداد در شریان‌های ریوی رخ می‌دهد. یکی از مهم‌ترین دلایل این انسداد، باقی ماندن لخته‌های خون در رگ‌های ریه است که اگر برای مدت طولانی درمان نشود به هایپرتانسیون ترومبوآمبولیک مزمن (CTEPH) منجر خواهد شد.

فشار خون ریوی مرتبط با سایر بیماری‌ها

برخی بیماری‌های زمینه‌ای نیز با فشار خون ریوی ارتباط دارند. در این گروه، افزایش فشار خون در ریه معمولاً بخشی از پیامدهای یک بیماری دیگر محسوب می‌شود که برای کنترل آن باید بیماری زمینه‌ای مدیریت شود.

آیا فشار خون ریوی خطرناک است؟

فشار خون ریوی بیماری جدی و پیشرونده‌ای است که در صورت تشخیص دیرهنگام یا درمان نشدن سلامت قلب را تحت تاثیر قرار می‌دهد. مهم‌ترین عوارض این بیماری عبارتند از:

• نارسایی قلب راست
• اختلالات ریتم قلب
• تشکیل لخته خون در رگ‌های ریوی
• تجمع مایع اطراف قلب
• کم‌خونی
• خطرات دوران بارداری

علل ابتلا به فشار خون ریوی

پزشکان برای تشخیص و انتخاب روش درمان، عوامل ایجادکننده فشار خون ریوی را در چند دسته قرار می‌دهند.

بیماری‌های قلبی

یکی از شایع‌ترین دلایل افزایش فشار خون ریوی، اختلال در عملکرد سمت چپ قلب است.

زمانی که قلب نتواند خون را به‌خوبی پمپاژ کند یا دریچه‌های مهمی مانند دریچه میترال و آئورت دچار مشکل شوند، فشار به رگ‌های ریوی منتقل می‌شود و زمینه بروز این بیماری را فراهم می‌کند.

بیماری‌های ریوی و کاهش اکسیژن

برخی بیماری‌های مزمن ریه نیز به‌مرور زمان فشار داخل عروق ریوی را افزایش می‌دهند. بیماری انسدادی مزمن ریه (COPD) و هر شرایطی که باعث کاهش اکسیژن خون شود از جمله زندگی طولانی‌مدت در ارتفاعات یا اختلال در تنفس از مهم‌ترین عوامل این گروه بشمار می‌روند.

آسیب مستقیم به شریان‌های ریوی

در بعضی افراد، خود عروق ریوی دچار تغییرات ساختاری می‌شوند. این وضعیت ممکن است به‌دلیل بیماری‌های مادرزادی قلب، مشکلات مرتبط با بافت همبند، برخی جهش‌های ژنتیکی، ابتلا به ایدز، فشار خون پورتال، عفونت انگلی شیستوزومیازیس یا حتی مصرف مواد محرکی مانند کوکائین و مت‌آمفتامین ایجاد شود.

انسداد عروق ریوی

وجود مانع در مسیر جریان خون نیز فشار داخل شریان‌های ریوی را بالا می‌برد.

به‌عنوان مثال باقی ماندن لخته‌های خون پس از آمبولی ریه، برخی تومورها یا تنگی مادرزادی شریان‌های ریوی از عواملی هستند که باعث کاهش جریان طبیعی خون و افزایش فشار می‌شوند.

سایر بیماری‌های زمینه‌ای

برخی بیماری‌ها نیز اگرچه ارتباط مستقیمی با ریه یا قلب ندارند اما می‌توانند احتمال ابتلا به فشار خون ریه‌ها را افزایش دهند.

بیماری مزمن کلیه، سارکوئیدوز، بیماری سلول داسی‌شکل، بیماری گوچر، نوروفیبروماتوز نوع یک، بیماری ذخیره گلیکوژن و فیبروز ریوی از جمله این موارد هستند.

علائم هایپرتانسیون

مهم‌ترین علائم هایپرتانسیون عبارتند از:

• درد در ناحیه قفسه سینه
• سرگیجه
• تنگی نفس‌
• ورم در پاها
• غش کردن
• خستگی مفرط
• نداشتن اشتها

چه کسانی بیشتر در معرض ابتلا به فشار خون ریوی هستند؟

 افراد زیر بیش از دیگران در معرض ابتلا به این بیماری قرار دارند:

• در خانواده خود فرد مبتلا به فشار خون ریوی دارند.
• افراد دارای مشکلات قلبی
• افراد مبتلا به بیماری‌های مزمن ریه
• بیماران مبتلا به بیماری‌های خودایمنی
• افراد دارای سابقه آمبولی یا لخته خون در ریه
• مبتلایان به بیماری‌های مزمن کبدی
• افراد مبتلا به آپنه انسدادی خواب
• افرادی که در ارتفاعات بالا زندگی می‌کنند.
• مصرف‌کنندگان برخی داروها و مواد مخدر
• افراد مبتلا به ایدز

روش‌های تشخیص هایپرتانسیون

از آنجا که علائم این بیماری مانند تنگی نفس، خستگی یا درد قفسه سینه در بسیاری از بیماری‌های قلبی و ریوی نیز دیده می‌شوند، پزشک برای رسیدن به تشخیص دقیق، مجموعه‌ای از معاینات و بررسی‌های تخصصی را انجام می‌دهد.

در اولین ویزیت، پزشک درباره علائم، سابقه بیماری‌ها، داروهای مصرفی و سابقه خانوادگی سوال می‌کند. سپس، معاینه فیزیکی انجام می‌شود تا نشانه‌هایی که احتمال ابتلا به فشار خون ریوی را افزایش می‌دهند، بررسی شوند. اگر نتیجه معاینه احتمال فشار خون ریوی را مطرح کند، پزشک برای تایید تشخیص و پیدا کردن علت زمینه‌ای، آزمایش‌های تکمیلی زیر را درخواست می‌کند:

• آزمایش خون
• سی‌تی‌اسکن قفسه سینه
• عکس ساده قفسه سینه
• اکوکاردیوگرافی
• اسکن V/Q
• کاتتریزاسیون قلب راست
• تست پیاده‌روی شش دقیقه‌ای

پیشگیری از ابتلا به فشار خون ریوی

اگرچه نمی‌توان از همه انواع فشار خون ریوی پیشگیری کنید، اما با کنترل عوامل خطر و رسیدگی به بیماری‌های زمینه‌ای می‌توان احتمال ابتلا یا پیشرفت آن‌را تا حد زیادی کاهش دهید.

مهم‌ترین مواردی که برای پیشگیری از ابتلا به فشار خون باید انجام دهید عبارتند از:

• بیماری‌های زمینه‌ای را به‌موقع درمان کنید.
• سیگار نکشید.
• وزن خود را در محدوده مناسب نگه دارید.
• فعالیت بدنی منظم داشته باشید.
• از مصرف خودسرانه داروها پرهیز کنید.
• معاینات دوره‌ای را فراموش نکنید.

درمان فشار خون ریوی

درمان فشار خون ریوی برای همه بیماران یکسان نیست و پزشک با توجه به علت ایجاد بیماری، شدت علائم و وضعیت عمومی بیمار، مناسب‌ترین روش درمان را انتخاب می‌کند.

درمان فشار خون شریانی ریوی

در این نوع، هدف اصلی درمان کاهش فشار داخل شریان‌های ریوی و بهبود عملکرد قلب است. پزشک ممکن است داروهایی تجویز کند که باعث شل شدن و گشاد شدن عروق ریوی می‌شوند تا خون راحت‌تر از ریه‌ها عبور کند.

درمان فشار خون ریوی ناشی از بیماری‌های قلبی

در این گروه، کنترل بیماری قلبی مهم‌ترین بخش درمان است.

بهبود عملکرد قلب، درمان مشکلات دریچه‌ای، کنترل فشار خون و نارسایی قلبی به کاهش فشار در عروق ریوی کمک می‌کند. باتوجه به علت بیماری پزشک ممکن است از دارو، اصلاح سبک زندگی یا در برخی موارد از جراحی استفاده کند.

درمان فشار خون ریوی مرتبط با بیماری‌های ریوی

در این نوع، درمان بر بهبود عملکرد ریه و افزایش سطح اکسیژن خون متمرکز است. کنترل بیماری‌های مزمن ریوی، ترک سیگار، مصرف داروهای مناسب و در صورت نیاز اکسیژن‌درمانی از مهم‌ترین اقدامات درمانی هستند.

درمان فشار خون ریوی ناشی از انسداد عروق ریوی

اگر علت بیماری وجود لخته‌های خون یا انسداد مزمن در شریان‌های ریه باشد، درمان با هدف بازگرداندن جریان طبیعی خون انجام می‌شود.

در برخی بیماران، مصرف طولانی‌مدت داروهای رقیق‌کننده خون ضروری است. همچنین، در صورت مناسب بودن شرایط ممکن است پزشک انجام آنژیوپلاستی ریوی یا جراحی برای خارج کردن لخته‌ها و بافت‌های مسدودکننده عروق را توصیه کند.

درمان فشار خون ریوی مرتبط با سایر بیماری‌ها

در این گروه، برنامه درمانی به بیماری زمینه‌ای بستگی دارد. پزشک ابتدا تلاش می‌کند عامل اصلی ایجاد فشار خون ریوی را شناسایی و کنترل کند. سپس، در صورت لزوم از داروها یا سایر روش‌های درمانی برای کاهش علائم و جلوگیری از پیشرفت بیماری استفاده می‌کند.