گاهی یک لکه کوچک و بی‌درد روی پوست که جدی گرفته نمی‌شود؛ می‌تواند نشانه شروع یک بیماری باشد. بیماری‌ای که اگر به‌موقع تشخیص داده نشود، بر ظاهر پوست، اعتماد به‌نفس و حتی حرکت مفاصل اثر می‌گذارد. مورفه آ از آن دسته بیماری‌ها است که با یک تغییر پوستی شروع می‌شود. این مشکل همیشه دردناک نیست و ممکن است سریع هم پیشرفت نکند؛ اما نیاز به رسیدگی پزشکی دارد.
آشنایی با این بیماری کمک می‌کند تغییرات پوستی را بهتر بشناسیم، از نگرانی‌های بی‌دلیل دور شویم و در زمان مناسب برای تشخیص و درمان اقدام کنیم. تشخیص زودهنگام از پیشرفت برخی عوارض جلوگیری می‌کند.
بیماری مورفه‌آ چیست؟
بیماری مورفه‌آ یا مورفئا که به آن اسکلودرمی مورفه آ هم گفته می‌شود، نوعی بیماری نادر پوستی است. در این بیماری بخش‌هایی از پوست به‌تدریج دچار التهاب، سفتی، ضخامت و تغییر رنگ می‌شود.
این بیماری با نام اسکلرودرمی موضعی نیز شناخته می‌شود، اما نباید آن را با بیماری اسکلرودرمی سیستمیک یکی دانست؛ زیرا مورفه‌آ معمولاً اندام‌های داخلی را درگیر نمی‌کند.
در بسیاری از موارد، ضایعات در قالب لکه‌های قرمز یا بنفش شروع می‌شوند و سپس مرکز آن‌ها روشن‌تر، سفید یا عاجی و سفت‌تر می‌شود.
اگرچه بیشتر موارد محدود به پوست هستند، اما برخی انواع این بیماری می‌توانند بافت‌های عمقی‌تر مانند چربی، فاشیا، عضله یا حتی استخوان را نیز درگیر کنند.
علائم و نشانه‌های ابتلا به مورفه آ
علائم مورفه‌آ بسته به نوع، محل و مرحله بیماری متفاوت است. شایع‌ترین نشانه‌ها عبارتند از:
- پیدایش لکه‌های بیضی‌شکل قرمز یا بنفش روی پوست که این لکه‌ها بیشتر روی شکم، قفسه سینه، پشت، دست‌ها یا پاها دیده می‌شوند.
- لکه‌ها ممکن است به‌تدریج مرکز روشن‌تر یا سفیدتر پیدا کنند.
- ممکن است پوست ناحیه درگیر سفت، خشک، براق و کم‌انعطاف شود.
- در نوع خطی، ضایعه به صورت نوار یا خط، به‌ویژه روی دست، پا، پیشانی یا پوست سر ظاهر می‌شود.
- مورفه‌آ معمولاً دردناک نیست، اما گاهی خارش ایجاد می‌کند.
- در موارد عمیق‌تر، درد، محدودیت حرکتی یا تغییرات ظاهری واضح‌تر ممکن است دیده شود.
چرا به بیماری مورفه آ دچار می‌شویم؟
علت دقیق مورفه آ هنوز به‌طور کامل مشخص نیست، اما بیشتر مطالعات آن را با واکنش غیرطبیعی سیستم ایمنی و افزایش تولید کلاژن مرتبط می‌دانند.
کلاژن پروتئینی است که به بافت‌ها استحکام می‌دهد، اما تجمع بیش از حد آن می‌تواند باعث سفتی و فیبروز پوست شود.
در برخی افراد، بیماری ممکن است پس از محرک‌هایی مانند آسیب پوستی، تزریق، جراحی، پرتودرمانی، عفونت، تماس با برخی مواد یا حتی اصطکاک مکرر ظاهر شود. با این حال، وجود این عوامل به معنای ابتلای قطعی نیست.
چه افرادی بیشتر در معرض ابتلا به مورفه آ هستند؟
مورفه آ می‌تواند در هر سن و در هر فردی دیده شود، اما برخی گروه‌ها بیشتر در معرض آن قرار دارند:
- مطالعات نشان می‌دهد که این بیماری در زنان و دختران شایع‌تر از مردان است.
- این بیماری در افراد سفیدپوست بیشتر گزارش شده است.
- از نظر سنی، مورفه‌آ اغلب در کودکان ۲ تا ۱۴ سال یا در بزرگسالان در حدود میانسالی، به‌ویژه دهه چهارم و پنجم زندگی، دیده می‌شود.
- سابقه خانوادگی مورفه‌آ یا بیماری‌های خودایمنی نیز می‌تواند احتمال ابتلا را افزایش دهد.
- در برخی موارد شدید، سابقه شخصی یا خانوادگی بیماری‌هایی مانند اختلالات تیروئید، ویتیلیگو یا بیماری‌های روماتولوژیک مانند لوپوس نیز مطرح شده است.
عوارض و خطرات ابتلا به مورفه آ
اگرچه اسکلودرمی مورفه آ در بیشتر موارد اندام‌های داخلی را درگیر نمی‌کند، اما می‌تواند پیامدهای مهمی داشته باشد. این عوارض عبارتند از:
- ضایعات پوستی، به‌خصوص وقتی روی صورت، دست‌ها یا پاها باشند، ممکن است بر تصویر ذهنی فرد از بدن و اعتمادبه‌نفس او اثر بگذارند.
- درگیری دست، پا یا نواحی نزدیک مفصل می‌تواند باعث کاهش دامنه حرکت و خشکی مفصل شود.
- در برخی انواع گسترده، لکه‌های متعدد به هم می‌پیوندند و نواحی وسیع‌تری از پوست را سفت و تیره می‌کنند.
- از دست رفتن مو و غدد عرق در ناحیه درگیر نیز ممکن است رخ دهد.
- در کودکان، مورفه‌آی سر و گردن گاهی با آسیب چشمی یا مشکلات عمقی‌تر همراه است.
بیماری مورفه آ چطور تشخیص داده می‌شود؟
تشخیص مورفه‌آ معمولاً با معاینه دقیق پوست توسط پزشک آغاز می‌شود. پزشک به شکل، رنگ، سفتی، محل و روند گسترش لکه‌ها توجه می‌کند. همچنین از بیمار می‌پرسد ضایعه از چه زمانی شروع شده، آیا بزرگ‌تر شده و آیا درد، خارش یا محدودیت حرکت ایجاد کرده است یا نه.
در بسیاری از موارد، ظاهر ضایعات برای شک بالینی کافی است، اما برای تأیید تشخیص یا رد بیماری‌های مشابه ممکن است نمونه‌برداری پوستی انجام شود.
در موارد خطی، عمیق، گسترده یا نزدیک مفاصل، بررسی‌های تصویربرداری مانند ام آر آی یا سونوگرافی می‌تواند عمق درگیری را نشان دهد.
آزمایش خون معمولاً برای تشخیص قطعی نیست، اما گاهی برای بررسی بیماری‌های خودایمنی همراه کمک‌کننده است.
پیشگیری از ابتلا به مورفه آ امکان‌پذیر است؟
در حال حاضر راه قطعی و ثابت‌شده‌ای برای پیشگیری از ابتلا به مورفه آ وجود ندارد، زیرا علت اصلی بیماری هنوز کاملاً شناخته نشده است. بنابراین نمی‌توان با رژیم غذایی، داروی خاص، واکسن یا مراقبت پوستی مشخصی از بروز آن جلوگیری کرد.
با این حال، شناخت زودهنگام لکه‌های جدید، مراجعه سریع به متخصص پوست، پرهیز از آسیب مکرر به پوست در نواحی درگیر و پیگیری منظم می‌تواند از پیشرفت، سفتی شدید پوست و عوارض حرکتی جلوگیری کند. در عمل، هدف اصلی پیشگیری از عوارض است، نه پیشگیری قطعی از شروع بیماری.
درمان بیماری مورفه آ
درمان مورفه‌آ به نوع، شدت، عمق، محل ضایعه و فعال بودن بیماری بستگی دارد. برخی موارد خفیف ممکن است با گذشت زمان تسکین یابند.
با این حال درمان زودهنگام در ضایعات فعال، گسترده، خطی، عمیق یا نزدیک مفاصل اهمیت زیادی دارد. هدف درمان، توقف پیشرفت بیماری، کاهش التهاب، نرم‌تر شدن پوست، حفظ حرکت مفاصل و کاهش تغییرات ظاهری است.
درمان‌های اصلی مورفه آ در موارد محدود
در موارد محدود، معمولاً از کرم‌ها و پمادهای ضدالتهاب، ترکیبات موضعی تنظیم‌کننده ایمنی یا فرآورده‌های موضعی مؤثر بر کلاژن استفاده می‌شود.
درمان در موارد پیشرفته
در موارد گسترده‌تر یا عمیق‌تر، نوردرمانی و گاهی داروهای خوراکی یا تزریقی تنظیم‌کننده سیستم ایمنی به‌کار می‌رود. فیزیوتراپی و کاردرمانی نیز برای جلوگیری از خشکی مفاصل توصیه می‌شود.
حتماً بخوانید: بیماری زونا
آیا مورفه آ واگیردار است؟
مورفه آ واگیردار نیست و از راه تماس پوستی، زندگی مشترک، استفاده از وسایل شخصی، عطسه، سرفه یا رابطه نزدیک به فرد دیگر منتقل نمی‌شود.
این بیماری برخلاف عفونت‌های پوستی، ناشی از باکتری، قارچ یا ویروس قابل سرایت نیست.
مورفه آ بیشتر به‌عنوان یک بیماری التهابی و خودایمنی موضعی شناخته می‌شود که در آن سیستم ایمنی به‌اشتباه باعث التهاب و تولید بیش از حد کلاژن در پوست و گاهی بافت‌های زیرین می‌شود. بنابراین تماس با فرد مبتلا هیچ خطری برای اطرافیان ندارد.
برای تشخیص و درمان مورفه آ به کجا مراجعه کنیم؟
بهترین نقطه شروع برای بررسی مورفه آ، مراجعه به متخصص پوست است. زیرا تشخیص اولیه معمولاً بر اساس معاینه ضایعات پوستی و در صورت نیاز نمونه‌برداری انجام می‌شود.
اگر ضایعه گسترده، خطی، عمیق، نزدیک مفصل، روی صورت یا سر باشد، یا بیمار کودک باشد، همکاری متخصص روماتولوژی نیز اهمیت پیدا می‌کند. چون ممکن است بیماری روی حرکت، رشد اندام، عضله یا استخوان اثر بگذارد.
در درگیری اطراف چشم یا صورت، ارزیابی چشم‌پزشکی در بهترین کلینیک‌های چشم پزشکی تهران هم گاهی لازم است.
اگر محدودیت حرکت، خشکی مفصل یا ضعف عملکردی وجود داشته باشد، فیزیوتراپی و کاردرمانی باید بخشی از روند درمان باشند. در موارد پیچیده، مراجعه به مراکز چندتخصصی پوست و روماتولوژی بهترین انتخاب است.
0 دیدگاه