کم‌خونی پرنیشیوز یا بدخیم نوعی از کم‌خونی است که علائم آن به‌تدریج و آرام بروز می‌کنند؛ به‌همین دلیل، بسیاری از افراد تا مدت‌ها از ابتلای خود به این بیماری آگاه نیستند. این بیماری توان و انرژی روزانه را کاهش می‌دهد و سیستم عصبی را نیز با مشکل مواجه می‌سازد.

آشنایی با این بیماری، روش‌های تشخیص و درمان آن اهمیت زیادی دارد؛ چراکه با درمان به موقع می‌توانید از بروز عوارض جدی پیشگیری کنید.

کم خونی پرنیشیوز چیست؟

کم خونی پرنیشیوز نوعی کم خونی ناشی از کمبود ویتامین B۱۲ در بدن است. این مشکل معمولاً به‌دلیل عدم توانایی بدن در جذب کافی ویتامین B۱۲ از دستگاه گوارش ایجاد می‌شود. این ویتامین برای تولید گلبول‌های قرمز سالم و عملکرد صحیح آن‌ها ضروری است. کمبود آن به کاهش تعداد گلبول‌های قرمز و اختلال در انتقال اکسیژن به بافت‌های بدن منجر می‌شود.

این بیماری ممکن است سال‌ها بدون علائم آشکار ادامه یابد و افراد تا زمان بروز نشانه‌های خستگی، ضعف، تنگی نفس یا مشکلات عصبی متوجه ابتلا نشوند. در صورت عدم درمان، کم‌خونی پرنیشیوز می‌تواند به آسیب‌های طولانی‌مدت در سیستم عصبی منجر شود.

علائم آنمی پرنیشیوز

مهم‌ترین علائم کم خونی پرنیشیوز عبارتند از:

• یبوست
• اسهال
• بی‌اشتهایی
• سبکی سر در هنگام ایستادن
• پوست زرد و‌ رنگ پریده
• خونریزی لثه
• سوزش سردل
• گیجی
• از دست دادن حافظه
• افسردگی
• عدم تعادل
• مشکلات تمرکز
• توهم‌
• هزیان
• مشکلات بینایی
• تحریک‌پذیری

عوارض و خطرات بیماری کم خونی پرنیشیوز

اگر  آنمی پرنیشیوز به‌موقع درمان نشود احتمال بروز عوارض زیر افزایش می‌یابد:

• افزایش خطر ابتلا به سرطان معده
• شکستگی استخوان‌ها در نواحی کمر، بالای ران و ساعد
• اختلالات مغزی و عصبی که ممکن است دائمی شوند
• نتایج مثبت کاذب در آزمایش پاپ‌اسمیر که ناشی از تاثیر کمبود ویتامین ۱۲B بر سلول‌های دهانه رحم است.

علل ابتلا به کم خونی پرنیشیوز

بدن برای عملکرد صحیح خود به تعداد کافی گلبول قرمز سالم نیاز دارد؛ این سلول‌ها اکسیژن را به تمام بافت‌ها و اندام‌ها می‌رسانند. کمبود گلبول‌های قرمز باعث اختلال در عملکرد اندام‌ها و کاهش توانایی بدن در استفاده از اکسیژن می‌شود.

ویتامین B۱۲ نقش حیاتی در تولید گلبول‌های قرمز، عملکرد سیستم عصبی و ساخت DNA دارد. در آنمی پرنیشیوز، بدن آنتی‌بادی‌هایی تولید می‌کند که پروتئین معده به نام فاکتور داخلی را از بین می‌برند. این پروتئین برای جذب ویتامین B۱۲ از مواد غذایی ضروری است و بدون آن، این ویتامین نمی‌تواند وارد جریان خون شود.

علاوه‌بر این، این آنتی‌بادی‌ها ممکن است به سلول‌های پوشش داخلی معده و سلول‌های عصبی حمله کنند که باعث اختلال بیشتر در جذب ویتامین می‌شود. به‌همین دلیل، کم‌خونی پرنیشیوز در دسته بیماری‌های خودایمنی قرار می‌گیرد.

برخی عوامل و بیماری‌ها خطر ابتلا به کم‌خونی پرنیشیوز را افزایش می‌دهند. این موارد عبارتند از:

• بیماری‌های خودایمنی مانند کم‌کاری پاراتیروئید، بیماری گریوز، میاستنی گراویس و دیابت نوع ۱
• بیماری کرون و بیماری سلیاک
• ویروس HIV
• ویتیلیگو یا بیماری پیسی
• جراحی‌هایی که منجر به برداشتن کامل یا بخشی از روده کوچک می‌شوند.
• رشد بیش از حد باکتری‌های روده کوچک که ویتامین B۱۲ را قبل از جذب توسط بدن مصرف می‌کنند.

کم خونی پرنیشیوز چطور تشخیص داده می‌شود؟

برای تشخیص کم‌خونی پرنیشیوز، پزشک ابتدا درباره علائم شما سوال می‌کند. همچنین سوالاتی درباره رژیم غذایی روزانه و داروهای مصرفی شما پرسیده می‌شود. در برخی موارد، پزشک ممکن است آزمایش‌هایی برای بررسی وضعیت بیمار تجویز کند که عبارتند از:

آزمایش شمارش کامل خون (CBC)

این آزمایش که باید در بهترین آزمایشگاه های تهران انجام شود نشان می‌دهد که سطح هموگلوبین خون شما در چه حدی قرار دارد. هموگلوبین مسئول انتقال اکسیژن به بافت‌های بدن است. همچنین CBC اندازه و شکل گلبول‌های قرمز را بررسی می‌کند؛ تغییرات غیرطبیعی می‌تواند نشان‌دهنده کم‌خونی پرنیشیوز باشد.

سطح ویتامین B۱۲

این آزمایش میزان ویتامین B۱۲ را اندازه‌گیری می‌کند. سطح کمتر از ۲۰۰ پیکوگرم در میلی‌لیتر، نشانه آنمی پرنیشیوز است. لازم به ذکر است سطح طبیعی این ویتامین باید در حدود ۴۰۰ پیکوگرم باشد.

شمارش رتیکولوسیت‌ها

رتیکولوسیت‌ها گلبول‌های قرمز جوان هستند. این آزمایش نشان می‌دهد که مغز استخوان شما می‌تواند گلبول‌های قرمز جدید تولید کند یا خیر.

آزمایش لاکتات دهیدروژناز (LDH)

 LDH آنزیمی است که در خون شما وجود دارد. افزایش سطح آن می‌تواند عامل ابتلا به کم‌خونی پرنیشیوز باشد.

سطح هموسیستئین و متیل مالونیک اسید (MMA)

افزایش این ترکیبات در خون نشان‌دهنده کمبود ویتامین B۱۲ و ابتلا به کم‌خونی پرنیشیوز است.

بررسی آنتی‌بادی‌ها

تشخیص آنمی پرنیشیوز با بررسی وجود آنتی‌بادی‌های فاکتور داخلی و آنتی‌بادی‌های سلول‌های جداری معده تایید می‌شود.

آزمایش‌های مکمل

گاهی آزمایش‌های فولات و آهن نیز انجام می‌شود تا مشخص شود کم‌خونی ناشی از کمبود ویتامین B۱۲ است یا عامل دیگری‌ دارد.

سایر روش‌های تشخیصی

• آندوسکوپی فوقانی: پزشک با استفاده از لوله‌ای نازک مجهز به دوربین، پوشش داخلی معده را بررسی می‌کند تا علائم آسیب یا التهاب مشخص شود.
• آزمایش مغز استخوان: در این روش، سلامت مغز استخوان و توانایی آن در تولید کافی گلبول‌های قرمز مورد ارزیابی قرار می‌گیرد.

پیشگیری از ابتلا به کم خونی پرنیشیوز

به دلیل اینکه این بیماری ماهیت خودایمنی دارد، امکان پیشگیری کامل از این کم‌خونی خطرناک وجود ندارد، اما می‌توان با توجه به موارد زیر احتمال ابتلا را تا حدی کاهش داد:

• تشخیص و درمان زودهنگام کمبود ویتامین B۱۲
• مصرف مواد غذایی غنی از B۱۲
• پرهیز از مصرف داروهایی که جذب ویتامین B۱۲ را کاهش می‌دهند.
• کنترل بیماری‌های خودایمنی مانند تیروئید، دیابت و مواردی از این قبیل
• پایش دوره‌ای افراد در معرض خطر و افرادی که سابقه بیماری‌های خودایمنی دارند.

روش‌های درمان کم خونی پرنیشیوز

در بیشتر موارد برای درمان کم‌خونی پرنیشیوز ویتامین B۱۲ تجویز می‌شود، اما روش مصرف آن به شدت بیماری و علت زمینه‌ای بستگی دارد.

اگر سطح این ویتامین در بدن بسیار پایین باشد، معمولاً پزشک تزریق‌های عضلانی را آغاز می‌کند تا بدن سریع‌تر ذخایر از‌دست‌رفته را بازیابد. این تزریق‌ها در آغاز به‌صورت روزانه یا هفتگی انجام می‌شوند. پس از بازگشت سطح ویتامین به محدوده نرمال به یک تزریق در ماه کاهش می‌یابند.

در موارد خفیف‌تر، مکمل‌های خوراکی ویتامین B۱۲ در دوزهای بالا تجویز می‌شوند. برای افرادی که بلع قرص برایشان دشوار است، اسپری یا ژل بینی می‌تواند گزینه مناسبی باشد.

بیشتر بیماران پس از چند روز از شروع درمان احساس بهبودی می‌کنند ولی ممکن است تا زمان بازیابی کامل از انجام فعالیت‌های سنگین منع شوند.

اگر مشخص شود کم‌خونی ناشی از عاملی غیر از کمبود فاکتور داخلی است، درمان باید براساس علت اصلی انجام گیرد. به‌طور‌ مثال در صورت وجود بیماری‌ای که مانع جذب B۱۲ می‌شود، داروهای خاصی برای رفع آن تجویز خواهد شد.

آیا کم خونی پرنیشیوز در زمان ازدواج مشکل ساز می‌شود؟

کم‌خونی پرنیشیوز برخلاف کم خونی داسی شکل مانعی برای ازدواج نیست و تاثیری مستقیم بر توانایی ازدواج یا زندگی زناشویی ندارد. با این حال، این بیماری به‌دلیل کمبود جذب ویتامین B۱۲ به‌وجود می‌آید و می‌تواند روی سلامت عمومی، سطح انرژی و در موارد شدید باروری اثر داشته باشد. بنابراین بهتر است فرد پیش از ازدواج یا بارداری تحت درمان قرار بگیرد.