تست خواب یا پلی سومنوگرافی چیست؟

اختلالات خواب می‌توانند تأثیر عمیقی بر سلامت جسمی، عملکرد ذهنی و کیفیت زندگی روزانه فرد داشته باشند. به همین دلیل مشکلاتی مانند خروپف شدید، بیدار شدن‌های مکرر، خواب‌آلودگی روزانه، سردرد صبحگاهی و احساس خستگی مداوم نباید نادیده گرفته شوند. بررسی دقیق این علائم به وسیله تست خواب یا پلی سومنوگرافی به پزشکان کمک می‌کند علت اصلی ناهنجاری‌ها را شناسایی کنند. این شناسایی بنیادین، مسیر درمان را مشخص می‌کند.

تست خواب چیست؟

تست خواب یا پلی ‌سومنوگرافی یک بررسی تشخیصی بدون درد است که برای ارزیابی کیفیت خواب و شناسایی اختلالات خواب انجام می‌شود.

در این آزمایش، هنگام خواب یا تلاش برای خوابیدن، شاخص‌هایی مانند امواج مغزی، ضربان قلب، الگوی تنفس، سطح اکسیژن خون، حرکات چشم و حرکات پا ثبت می‌شوند.

پزشک با تفسیر تست خواب می‌تواند مشکلاتی مانند آپنه خواب و برخی دیگر از اختلالات را دقیق‌تر تشخیص دهد. این تست معمولاً در مرکز خواب یا بیمارستان انجام می‌شود و گاهی بسته به شرایط بیمار، در شکل‌های دیگری از مطالعه خواب نیز به کار می‌رود.

چرا پزشک انجام تست خواب را تجویز می‌کند؟

پزشک زمانی انجام تست خواب را پیشنهاد می‌کند که نشانه‌ها حاکی از وجود یک مشکل یا اختلال در خواب باشند. همچنین اگر لازم باشد علت بی‌خوابی شبانه و خستگی روزانه با دقت بیشتری بررسی شود، این تست تجویز می‌گردد.

پلی سومنوگرافی معمولاً برای افرادی تجویز می‌شود که علائمی مانند خروپف شدید، آپنه خواب، حمله خواب یا نارکولپسی، خواب‌آلودگی زیاد در طول روز، بی‌خوابی، حرکات غیرعادی هنگام خواب یا بیدار شدن‌های مکرر دارند. در بعضی موارد، از این تست برای بررسی نتیجه درمان نیز استفاده می‌شود.

پلی‌سومنوگرافی کدام اختلال‌های خواب را تشخیص می‌دهد؟

پلی ‌سومنوگرافی برای تشخیص چند گروه از اختلال‌های خواب به‌کار می‌رود. این موارد عبارتند از:

• مهم‌ترین آن‌ها آپنه انسدادی و مرکزی خواب است. زیرا این تست الگوی تنفس، افت اکسیژن و وقفه‌های تنفسی را ثبت می‌کند.
• این تست می‌تواند در شناسایی اختلال حرکات دوره‌ای اندام‌ها، بعضی پاراسومنیاها مانند رفتار غیرعادی در خواب را شناسایی کند.
• تست خواب در کنار آزمون‌های تکمیلی، در بررسی نارکولپسی هم کمک‌کننده است.
• ارزیابی مشکلاتی مثل خروپف شدید
• حرکات غیرعادی شبانه
• اختلالات مرتبط با رفتارهای خواب

انواع تست خواب

تست‌های خواب بسته به هدف بررسی، به چند نوع اصلی تقسیم می‌شوند:

• پلی‌سومنوگرافی شبانه (PSG): کامل‌ترین نوع تست خواب است. در این روش، امواج مغزی، تنفس، ضربان قلب، سطح اکسیژن و حرکات بدن ثبت می‌شوند.
• تست خانگی خواب: بیشتر برای بررسی احتمال آپنه انسدادی خواب به کار می‌رود و نسبت به تست کامل، داده‌های محدودتری ثبت می‌کند.
• تست تأخیر چندگانه خواب (MSLT): میزان خواب‌آلودگی روزانه و سرعت به خواب رفتن را می‌سنجد و در ارزیابی نارکولپسی کاربرد دارد.
• تست حفظ بیداری (MWT): توانایی فرد برای بیدار ماندن را بررسی می‌کند.
• اکتی‌گرافی: با دستگاهی شبیه ساعت، الگوی خواب و بیداری را طی چند روز یا چند هفته ثبت می‌کند.

آمادگی‌های پیش از انجام تست خواب

برای انجام تست ، رعایت چند نکته ساده می‌تواند به ثبت دقیق‌تر نتایج کمک کند. این موارد عبارتند از:

• بهتر است در روز انجام آزمایش از مصرف کافئین و سایر مواد محرک خودداری کنید، زیرا این مواد الگوی طبیعی خواب را تغییر می‌دهند.
• توصیه می‌شود برنامه خواب معمول خود را حفظ کرده و از چرت زدن در طول روز پرهیز کنید.
• استحمام قبل از مراجعه مفید است.
• از استعمال کرم، روغن یا ژل روی پوست و مو خودداری کنید تا حسگرها بهتر متصل شوند.
• همراه داشتن لباس راحت و وسایل شخصی مانند بالش یا کتاب نیز می‌تواند به خواب راحت‌تر در محیط آزمایش کمک کند.
• در صورتیکه داروی خاصی مصرف می‌کنید به پزشک خود اطلاع دهید.

نحوه انجام تست خواب در بهترین کلینیک‌های خواب تهران

در کلینیک‌های خواب معتبر تهران، انجام تست معمولاً با ویزیت اولیه و بررسی علائم آغاز می‌شود. در صورت نیاز، پزشک انجام پلی‌سومنوگرافی را درخواست می‌کند.

شبِ آزمایش، بیمار در اتاق مخصوص استراحت می‌کند و حسگرهایی روی سر، صورت، قفسه سینه و اندام‌ها قرار می‌گیرد تا امواج مغزی، تنفس، ضربان قلب، سطح اکسیژن و حرکات بدن ثبت شود.

در طول شب، تکنسین آموزش‌دیده روند خواب را پایش می‌کند و صبح، داده‌ها برای تفسیر در اختیار پزشک متخصص خواب قرار می‌گیرد.

در بعضی مراکز تهران، تست خواب در منزل، پلی‌گرافی و تیتراسیون CPAP/BiPAP هم انجام می‌شود.

آیا تست خواب خطرناک است؟

خیر، تست خواب به‌طور کلی یک روش ایمن و غیرتهاجمی است و برای بیشتر افراد هیچ خطری ندارد.

در این آزمایش فقط حسگرهایی روی پوست قرار می‌گیرند تا فعالیت‌های بدن را در هنگام خواب ثبت کنند. به عبارت دیگر  هیچ‌گونه تزریق یا اقدام دردناکی انجام نمی‌شود.

البته ممکن است برخی افراد کمی احساس ناراحتی یا سختی در خوابیدن داشته باشند، چون به سیم‌ها و محیط جدید عادت ندارند.

در موارد نادر، ممکن است تحریک خفیف پوستی در محل چسب حسگرها ایجاد شود که معمولاً موقتی است.

حداقل سن برای انجام تست خواب چقدر است؟

تست خواب محدودیت سنی ندارد و در صورت نیاز، از نوزادی تا سالمندی قابل انجام است.

حتی در نوزادان و کودکان نیز زمانی که علائمی مانند مشکلات تنفسی در خواب، خروپف شدید یا اختلالات رشدی دیده شود، پزشک ممکن است این تست را تجویز کند.

با این حال، در کودکان شرایط انجام تست کمی متفاوت است؛ معمولاً محیط را آرام‌تر و متناسب با کودک تنظیم می‌کنند و گاهی یکی از والدین نیز در کنار کودک حضور دارد تا احساس راحتی بیشتری داشته باشد.

بنابراین، سن خاصی به‌عنوان حداقل تعیین نشده و نیاز بالینی فرد مهم‌ترین معیار برای انجام تست خواب است.