دندان قروچه: علل ایجاد و درمان

دندان قروچه یکی از شایع‌ترین مشکلات دهان و دندان است که هم در کودکان و هم در بزرگسالان دیده می‌شود.

این عارضه معمولاً ناخودآگاه اتفاق می‌افتد، به‌طوری‌که بسیاری از افراد فقط زمانی از آن باخبر می‌شوند که همسر یا اعضای خانواده صدای سایش دندان‌ها را در خواب بشنوند.

دندان قروچه در موارد خفیف خطر جدی ندارد، اما در صورت تداوم می‌تواند به دندان‌ها، فک و کیفیت خواب آسیب بزند.

دندان قروچه یا بروکسیسم چیست؟

نام پزشکی دندان قروچه، بروکسیسم است؛ حالتی که در آن فرد دندان‌های خود را به هم می‌ساید یا فک خود را محکم فشار می‌دهد.

این وضعیت می‌تواند در طول روز، بدون آگاهی فرد، یا در خواب رخ دهد. نوع شبانه، نوعی اختلال حرکتی مرتبط با خواب است و افرادی که دچار آن هستند، بیشتر در معرض سایر مشکلات خواب مانند خروپف و آپنه خواب قرار دارند.

در نوع بیداری نیز فرد معمولاً هنگام تمرکز زیاد یا استرس، بدون توجه، فک خود را منقبض می‌کند.

علت دندان قروچه

علت دقیق هنوز به‌طور کامل شناخته نشده، اما پژوهش‌ها نشان می‌دهند ترکیبی از عوامل جسمی، روانی و ژنتیکی در بروز آن نقش دارند. دلایل این مشکل در کودکان و بزرگسالان تا حدی متفاوت است.

در بزرگسالان

در بزرگسالان، استرس، اضطراب، خشم و تنش‌های روزمره از مهم‌ترین محرک‌های سایش دندان  در حالت بیداری هستند. بروکسیسم شبانه نیز اغلب با اختلالات خواب مانند آپنه خواب مرتبط است. علاوه بر این، عوامل زیر می‌توانند احتمال بروز این مشکل را افزایش دهند:

• ویژگی‌های شخصیتی رقابتی، پرخاشگر یا بیش‌فعال
• مصرف زیاد کافئین، الکل یا دخانیات
• عادت‌های دهانی مانند جویدن آدامس طولانی‌مدت یا گاز گرفتن گونه و لب
• مصرف برخی داروها، به‌ویژه داروهای ضدافسردگی خاص
• برخی بیماری‌های زمینه‌ای مانند پارکینسون، دمانس و رفلاکس معده
• سابقه خانوادگی دندان قروچه نیز می‌تواند احتمال ابتلای سایر اعضای خانواده را بالا ببرد.

در کودکان

دندان قروچه در کودکان بسیار رایج است و گاهی از همان دوران رویش دندان‌های شیری آغاز می‌شود. علت دقیق آن در کودکان نیز مشخص نیست، اما موارد زیر از عوامل احتمالی به‌شمار می‌روند:

• استرس و اضطراب، مانند نگرانی درباره مدرسه یا تغییرات خانوادگی
• ناهماهنگی یا عدم تراز دندان‌ها
• درد ناشی از دندان درآوردن یا عفونت گوش
• آلرژی‌هایی که تنفس در خواب را دشوار می‌کنند
• شرایطی مانند بیش‌فعالی یا مصرف برخی داروهای محرک

خوشبختانه بیشتر کودکان با از دست دادن دندان‌های شیری و رویش دندان‌های دائمی، به‌مرور این عادت را کنار می‌گذارند.

علائم دندان قروچه

شایع‌ترین نشانه‌ها عبارت‌اند از:

• صدای سایش دندان‌ها هنگام خواب که ممکن است همخانه یا همسر فرد را نیز بیدار کند.
• ساییدگی، شکستگی و لق شدن دندان
• نازک شدن مینای دندان.
• افزایش حساسیت یا درد دندان.
• خستگی، درد یا سفتی عضلات فک، به‌ویژه در ساعات صبح.
• قفل شدن فک یا شنیدن صدای کلیک هنگام باز و بسته کردن دهان.
• درد یا سردرد خفیف در ناحیه شقیقه.
• دردی شبیه به درد گوش که ارتباطی به بیماری گوش ندارد.

اگر هر یک از این علائم را در خود یا فرزندتان مشاهده کردید، بهتر است هرچه زودتر برای بررسی دقیق‌تر به دندانپزشک مراجعه کنید.

عوارض دندان قروچه

در بیشتر افراد، این مشکل عارضه جدی به‌همراه ندارد؛ اما در موارد شدید و طولانی‌مدت ممکن است منجر به موارد زیر شود:

• آسیب به دندان‌ها، ترمیم‌ها، روکش‌ها و ایمپلنت‌های دندانی
• سردردهای مزمن و درد شدید فک و صورت
• اختلالات مفصل گیجگاهی‌فکی (TMJ) همراه با درد و صدای کلیک
• عقب‌نشینی لثه و التهاب لثه در اثر فشار مداوم بر بافت‌های نگهدارنده دندان
• افت کیفیت خواب فرد و فردی که کنار او می‌خوابد

نحوه تشخیص دندان قروچه

تشخیص معمولاً طی معاینات دوره‌ای دندان‌پزشکی انجام می‌شود. دندان‌پزشک با بررسی دهان و دندان‌ها به‌دنبال نشانه‌هایی مانند موارد زیر می‌گردد:

• حساسیت در عضلات یا مفاصل فک
• سفتی یا درد هنگام حرکت فک
• تغییراتی مانند صاف‌شدن، شکستگی یا از دست رفتن دندان

در برخی موارد، دندان‌پزشک ممکن است طی چند جلسه روند تغییرات را زیر نظر بگیرد یا برای بررسی دقیق‌تر فک و دندان‌ها از رادیوگرافی استفاده کند.

آیا پیشگیری از دندان قروچه ممکن است؟

از آنجا که علت دقیق به‌طور کامل شناخته نشده، پیشگیری قطعی از آن همیشه امکان‌پذیر نیست. با این حال، رعایت نکات زیر می‌تواند خطر بروز یا شدت آن را کاهش دهد:

• مدیریت استرس با روش‌هایی مانند مدیتیشن، تمرینات تنفسی یا مشاوره روان‌شناسی
• کاهش مصرف کافئین و الکل، به‌ویژه در ساعات پایانی روز
• ترک دخانیات
• اجتناب از جویدن اشیای غیرخوراکی مانند مداد، یا جویدن طولانی‌مدت آدامس
• توجه آگاهانه به وضعیت فک در طول روز برای شناسایی هرگونه انقباض غیرارادی
• انجام معاینات منظم دندان‌پزشکی برای شناسایی زودهنگام نشانه‌ها

این اقدامات به‌ویژه برای افرادی که مشکل آن‌ها ریشه در استرس یا عادت‌های روزمره دارد، بسیار مؤثر است.

درمان دندان قروچه

در بسیاری از موارد، به‌ویژه در کودکان، این مشکل نیازی به درمان خاصی ندارد و با گذر زمان برطرف می‌شود. اما اگر دندان قروچه شدید باشد یا به دندان‌ها و فک آسیب برساند، روش‌های زیر معمولاً توصیه می‌شوند:

• محافظ‌ها و اسپلینت‌های دهانی: این وسایل که متناسب با دهان هر فرد ساخته می‌شوند، هنگام خواب بین دندان‌های بالا و پایین قرار می‌گیرند و از سایش جلوگیری می‌کنند.
• اصلاح مشکلات دندانی: اگر ناهماهنگی دندان‌ها یا مشکلاتی مانند مال اکلوژن در ایجاد بروکسیسم نقش داشته باشد، درمان‌های ارتودنسی یا ترمیمی می‌تواند کمک‌کننده باشد.
• مدیریت استرس و رفتاردرمانی: تکنیک‌های آرام‌سازی، مشاوره یا رفتاردرمانی شناختی می‌توانند دفعات دندان قروچه ناشی از استرس را کاهش دهند.
• درمان بیماری زمینه‌ای: اگر این مشکل ناشی از یک بیماری یا اختلال خواب خاص باشد، درمان آن بیماری معمولاً موجب کاهش یا رفع دندان قروچه می‌شود.
• درمان‌های دارویی: در موارد خاص و تنها با تشخیص و نظارت پزشک، برخی داروها یا تزریق بوتاکس برای شل‌کردن عضلات فک به‌کار می‌روند.

انتخاب روش درمانی مناسب باید توسط دندانپزشک انجام شود، چون هر فرد بسته به علت و شدت دندان قروچه، به رویکرد متفاوتی نیاز دارد.