درمان یبوست: از اصلاح سبک زندگی تا درمان دارویی

گاهی تغییرهای ساده در حرکات روده، می‌تواند تمام ریتم بدن را برهم بزند و سبب مشکلات آزار دهده‌ای شود. یبوست از جمله همین مشکلات است و اگرچه به ظاهر ساده است، اما می‌تواند زمینه‌ساز مشکلات جدی‌تری باشد. به همین دلیل درمان یبوست بسیار مهم است.

ما در این مقاله، روش‌های مختلف درمان این مشکل، از اصلاح سبک زندگی تا درمان دارویی را بررسی می‌کنیم.

یبوست چیست؟

الگوی طبیعی دفع در افراد متفاوت است و می‌تواند از ۳ بار در روز تا ۳ بار در هفته تغییر کند. معمولاً زمانی از یبوست صحبت می‌شود که فرد کمتر از ۳ بار در هفته دفع داشته باشد.

مدفوع سفت، خشک یا گلوله‌ای، نیاز به زور زدن یا دفع همراه با درد، از دیگر علائم است.

احساس عدم تخلیه کامل روده و انسداد در راست‌روده نیز ممکن است وجود داشته باشد. اگر دست‌کم دو مورد از این نشانه‌ها 3 ماه یا بیشتر ادامه پیدا کند، یبوست مزمن محسوب می‌گردد.

علت ابتلا به یبوست

این بیماری دلایل مختلفی دارد که عبارتند از:

• مدفوع در روده بزرگ آهسته‌تر حرکت کند و آب آن بیشتر از حد جذب شود؛ در نتیجه، مدفوع خشک و سخت می‌شود.
• مصرف کم فیبر
• نوشیدن ناکافی مایعات
• کم‌تحرکی
• نشستن طولانی
• نادیده‌گرفتن احساس دفع
• تغییر ناگهانی برنامه روزانه یا رژیم غذایی
• استرس، اضطراب و افسردگی نیز ممکن است در بعضی افراد نقش داشته باشند.
• برخی داروها و مکمل‌ها، از جمله داروهای مخدر ضددرد، بعضی داروهای ضدافسردگی و مکمل آهن هم می‌توانند حرکت روده را کند کنند.
• بارداری و دوره پس از زایمان
• گاهی بیماری‌های عصبی، کم‌کاری تیروئید، دیابت، اختلال عضلات کف لگن یا مشکلات ساختاری روده علت زمینه‌ای هستند.

همانطور که مشاهده می‌کنید، دلایل مختلفی سبب یبوست خواهد شد. به همین دلیل، داروی تجویزی درمان بیماری یبوست را نباید بدون نظر پزشک قطع کرد یا تغییر داد.

انواع یبوست

از نظر علت، ۲ گروه کلی یبوست وجود دارد.

نوع اولیه یا بدون علت مشخص

در این نوع، بیماری ساختاری یا علت ثانویه روشنی پیدا نمی‌شود.

یبوست اولیه می‌تواند به‌شکل عبور طبیعی مدفوع همراه با دشواری دفع، کندی عبور در روده بزرگ یا ناهماهنگی عضلات کف لگن دیده شود.

در نوع مربوط به کف لگن، فرد ممکن است مدت زیادی زور بزند، احساس تخلیه ناقص داشته باشد یا برای دفع به فشار دستی نیاز پیدا کند.

نوع ثانویه

مشکل به دارو، بیماری زمینه‌ای، رژیم غذایی یا اختلال ساختاری مربوط است. در این شرایط، درمان یبوست فقط نرم‌کردن مدفوع نیست و علت اصلی نیز باید بررسی و مدیریت شود.

لازم به ذکر است از نظر مدت نیز می‌توان یبوست را به دو دسته موقت و مزمن تقسیم‌بندی کرد. نوع موقت ممکن است پس از سفر، کم‌آبی یا به‌هم‌خوردن برنامه روزانه ایجاد شود. اما نوع طولانی یا عودکننده، چند ماه طول می‌کشد.

آیا می‌توان از ابتلا به یبوست پیشگیری کرد؟

بسیاری از اقداماتی که برای درمان سریع بیماری ییوست استفاده می‌شوند، نقش پیشگیرانه هم دارند. این اقدامات عبارتند از:

• دریافت فیبر کافی
• نوشیدن مایعات متناسب با شرایط بدن
• فعالیت بدنی منظم
• ایجاد زمان مشخص برای دفع مزاج
• بهتر است احساس دفع نادیده گرفته نشود.

روش‌های درمان یبوست

برای درمان ییوست لازم است اقدامات زیر را انجام دهید.

درمان خانگی

نخستین مرحله درمان یبوست، درمان خانگی با اصلاح رژیم غذایی و سبک زندگی است. در ادامه اجزای این نوع درمان را آورده‌ایم.

مصرف فیبر کافی

برای بزرگسالان حدود ۲۲ تا ۳۴ گرم فیبر در روز لازم است.

فیبر محلول با جذب آب به نرم‌شدن مدفوع کمک می‌کند و فیبر نامحلول حجم آن را افزایش می‌دهد.

غلات کامل، جو دوسر، عدس، لوبیا، نخود، سبزی‌ها، سیب با پوست، گلابی، پرتقال، انواع توت و مغزها منابع مناسب فیبر هستند.

لازم به ذکر است افزایش فیبر باید تدریجی باشد، چون افزودن ناگهانی مقدار زیادی فیبر می‌تواند نفخ، گاز یا گرفتگی شکم را بیشتر کند.

نوشیدن مایعات کافی

با افزایش فیبر، نوشیدن آب و مایعات کافی اهمیت بیشتری پیدا می‌کند.

اگر همراه با مصرف فیبر به مقدار کافی مایعات مصرف نشود، مدفوع به اندازه کافی نرم نشده و به راحتی دفع نمی‌شود.

مقدار مناسب مایعات برای همه یکسان نیست و به جثه، وضعیت سلامت، فعالیت و آب‌وهوا بستگی دارد. اما معمولا حداقل مصرف 8 لیوان مایعات درطول روز توصیه می‌شود.

فعالیت بدنی

پیاده‌روی و فعالیت منظم نیز می‌تواند حرکت مدفوع در روده را بهتر کند. به عبارت دیگر، فیبر و مایعات زمانی مفید هستند که فعالیت بدنی به اندازه کافی باشد.

خوراکی های مفید درمان یبوست نیز می‌توانند مفید باشند. آلو خشک و انجیر خشک خیس‌کرده علاوه بر فیبر، ترکیباتی دارند که ورود مایع به روده را بیشتر می‌کنند.

برای درمان سریع ییوست کافی است چند عدد آلو و یا انجیر را در طول شب در آب خیسانده و صبح ناشتا مصرف کنید. مصرف خاکشیر ناشتا هم می‌تواند مفید باشد.

درمان سریع یبوست

گاهی یبوست طولانی و آزارهنده می‌شود و با روش‌های خانگی قابل درمان نیست. در این شرایط علاوه برادامه دادن درمان خانگی و اصلاح سبک زندگی، می‌توان با مشورت پزشک از ملین استفاده کرد.

ملین‌ها انواع مختلف دارند. ملین‌های حجم‌دهنده به نگه‌داشتن آب در مدفوع کمک می‌کنند. ملین‌های اسمزی مانند پلی‌اتیلن‌گلیکول یا لاکتولوز آب را به داخل روده می‌کشند. نرم‌کننده‌ها ورود آب و چربی به مدفوع را بیشتر می‌کنند و ملین‌های محرک انقباض عضلات روده را افزایش می‌دهند.

‌ملین‌های حجم‌دهنده و اسمزی معمولاً چند روز برای اثرکردن زمان می‌خواهند؛ نرم‌کننده‌های مدفوع ممکن است از حدود ۱۲ ساعت تا ۳ روز زمان ببرند و بعضی ملین‌های محرک، معمولاً طی ۶ تا ۱۲ ساعت اثر می‌کنند. سرعت بیشتر به معنی مناسب‌بودن برای همه افراد نیست.

برای درمان سریع یبوست، انتخاب دارو بهتر است حتماً با مشورت پزشک انجام شود. به‌ویژه در بارداری، بیماری‌های قلبی یا گوارشی، مصرف داروهای مخدر یا نیاز مکرر به ملین. داروی بدون نسخه نباید بیشتر از مدت توصیه‌شده مصرف شود و استفاده طولانی یا قطع آن پس از مصرف مداوم به نظر پزشک نیاز دارد.

درمان موارد مزمن یا مقاوم

اگر تغییر غذا، مایعات، تحرک و داروهای بدون نسخه مؤثر نباشد، پزشک داروهای مصرفی و بیماری‌های زمینه‌ای را بررسی می‌کند.

در موارد لازم، داروهای قوی‌تری تجویز می‌شود. برای ناهماهنگی عضلات کف لگن، بیوفیدبک می‌تواند به آموزش شل‌کردن و هماهنگ‌کردن عضلات کمک کند. تنقیه، شیاف و جراحی فقط در شرایط خاص و پس از ارزیابی پزشکی مطرح می‌شوند.

چه زمانی باید به پزشک مراجعه کرد؟

وجود خون در مدفوع یا خون‌ریزی مقعدی، مدفوع سیاه، درد مداوم یا شدید شکم، کاهش وزن بی‌دلیل، استفراغ، ناتوانی در دفع گاز، تغییر ناگهانی عادت دفع یا ادامه علائم بیش از حدود 3 هفته باید بررسی پزشکی شود.

ادامه طولانی مشکل می‌تواند باعث تجمع و گیرکردن مدفوع در راست‌روده شود. بنابراین، در صورت تداوم نشانه‌ها، خوددرمانی را ادامه ندهید و درمان یبوست را نرد پزشک انجام دهید.