اگزما چیست؟ روش‌های درمان آن کدامند؟

اگزما یک بیماری پوستی شایع است که باعث خشکی، خارش و التهاب پوست می‌شود. این اختلال انواع مختلفی دارد. درماتیت آتوپیک، رایج‌ترین نوع است که ممکن است از کودکی شروع شده و تا بزرگسالی ادامه یابد.

عوامل ژنتیکی، محیطی و حساسیت‌های آلرژیک می‌توانند محرک بروز آن باشند. مدیریت اگزما شامل مراقبت‌های روزانه مانند استفاده منظم از مرطوب‌کننده‌ها، اجتناب از محرک‌ها و درمان‌های دارویی مثل کرم‌های استروئیدی، داروهای ضدالتهاب و در موارد شدید بیولوژیک‌ها یا درمان‌های موضعی تخصصی است.

اگزما یا درماتیت چیست؟

اگزما یا درماتیت به گروهی از بیماری‌های التهابی پوست گفته می‌شود که معمولاً با خشکی، خارش، قرمزی، پوسته‌ریزی و گاهی ترک‌ پوستی همراه است. در واقع درماتیت به معنی التهاب پوست است و اگزما یکی از رایج‌ترین شکل‌های آن محسوب می‌شود.

این مشکل ممکن است خفیف و گذرا باشد یا به‌صورت مزمن و عودکننده ادامه پیدا کند. در بسیاری از افراد، مشکل اصلی ضعف سد دفاعی پوست است؛ یعنی پوست رطوبت خود را از دست می‌دهد و در برابر محرک‌ها حساس‌تر می‌شود.

دلایل به وجود آمدن اگزما

علت اگزما فقط یک عامل مشخص نیست. ترکیبی از عوامل ژنتیکی، ضعف سد محافظتی پوست، واکنش بیش‌ازحد سیستم ایمنی و محرک‌های محیطی در ایجاد یا تشدید آن نقش دارند. این موارد عبارتند از:

• افرا دارای سابقه خانوادگی اگزما
• کسانی که سابقه خانوادگی آسم یا آلرژی دارند.
• تماس با صابون‌ها و شوینده‌های قوی
• تماس با عطرها
• در تماس بودن با مواد حساسیت‌زا، گردوغبار و موی حیوانات
• برخی پارچه‌ها
• تعریق
• گرما و تغییرات دما
• استرس
• عفونت‌های پوستی
• تغییرات هورمونی

همانطور که می‌بینید به علت تنوع عوامل تحریک کننده این بیماری، کنترل اگزما معمولاً نیازمند شناخت و دوری از محرک‌های شخصی هر فرد است.

انواع اگزما

اگزما یک بیماری واحد نیست و انواع مختلفی دارد.

• درماتیت آتوپیک: رایج‌ترین نوع آن است که بیشتر با خشکی، خارش و التهاب مزمن پوست شناخته می‌شود.
• درماتیت تماسی: در اثر تماس پوست با مواد حساسیت‌زا یا محرک ایجاد می‌شود.
• اگزمای دیس‌هیدروتیک: معمولاً با تاول‌های ریز و خارش‌دار در دست‌ها و پاها همراه است.
• اگزمای نومولار: به شکل لکه‌های سکه‌ای ظاهر می‌شود.
• درماتیت سبورئیک: بیشتر پوست سر، صورت و نواحی چرب بدن را درگیر می‌کند.
• نورودرماتیت: بر اثر خاراندن مداوم ایجاد می‌شود.
• درماتیت استاز: معمولاً با ضعف گردش خون در پاها ارتباط دارد.

علائم درماتیت

علائم درماتیت بسته به نوع، سن فرد، شدت بیماری و رنگ پوست می‌تواند متفاوت باشد. شایع‌ترین نشانه‌ها شامل موارد زیر هستند:

• خارش
• خشکی
• التهاب
• قرمزی یا تغییر رنگ پوست
• پوسته‌ریزی
• ترک‌خوردن
• سوزش
• حساسیت
• زبری پوست
• در برخی موارد، برجستگی‌های ریز، تاول، ترشح، دلمه یا ضخیم‌شدن پوست رایج است؛ مخصوصاً اگر فرد ناحیه درگیر را زیاد بخاراند.
• خارش اگزما گاهی در شب شدیدتر می‌شود و می‌تواند خواب و تمرکز روزانه را مختل کند.
• در موارد شدید، ترک و زخم پوست احتمال عفونت را هم افزایش می‌دهد.

چه کسانی بیشتر به اگزما دچار می‌شوند؟

اگزما می‌تواند در هر سنی ایجاد شود، اما در کودکان بسیار شایع‌تر است و در بسیاری از موارد از سال‌های ابتدایی زندگی شروع می‌شود. البته با این حال، بزرگسالان هم ممکن است به اگزما مبتلا شوند یا علائم دوران کودکی آن‌ها دوباره عود کند.

به طور کلی افراد زیر بیشتر در معرض ابتلا به اگزما هستند:

• افرادی که سابقه خانوادگی اگزما، آسم، تب یونجه یا آلرژی دارند.
• کسانی که پوست خشک و حساس دارند.
• افرادی که در محیط‌هایی با تماس مکرر با شوینده‌ها، مواد شیمیایی، گردوغبار، گرما، تعریق یا تغییرات شدید دما زندگی یا کار می‌کنند.

چه عواملی به‌عنوان محرک اگزما شناخته می‌شوند؟

محرک‌های این بیماری در همه افراد یکسان نیستند، اما بسیاری از بیماران پس از تماس با موارد زیر دچار تشدید علائم می‌شوند:

• صابون‌
• شوینده‌ قوی
• عطر
• مواد شیمیایی
• پارچه‌های زبر مثل پشم
• گردوغبار، موی حیوانات
• گرده گیاهان
• برخی مواد غذایی
• گرما و تعریق
• هوای خیلی سرد
• استرس
• عفونت‌های پوستی
• تغییرات هورمونی

روش تشخیص اگزما

تشخیص معمولاً با معاینه پوست و بررسی شرح حال بیمار انجام می‌شود. پزشک به محل ضایعات، شدت خشکی و خارش، زمان شروع، سابقه عود، وجود آلرژی، آسم یا تب یونجه در فرد یا خانواده توجه می‌کند.

در بیشتر موارد، آزمایش خاصی لازم نیست. با این حال اگر علائم شبیه بیماری‌های پوستی دیگر باشد، درمان جواب ندهد یا احتمال حساسیت تماسی مطرح شود، ممکن است پزشک آزمایش‌های جانبی درخواست دهد.

این آزمایش‌ها شامل تست آلرژی، پچ‌تست یا نمونه‌برداری پوست هستند. هدف تشخیص، فقط نام‌گذاری بیماری نیست؛ بلکه پیدا کردن نوع درماتیت و انتخاب درمان مناسب است.

آیا پیشگیری از اگزما امکان‌پذیر است؟

پیشگیری کامل همیشه ممکن نیست، چون زمینه ژنتیکی، عملکرد سیستم ایمنی و ضعف سد دفاعی پوست در آن نقش دارند. با این حال، می‌توان احتمال عود و شدت حمله‌ها را تا حد زیادی کاهش داد.

• استفاده منظم از مرطوب‌کننده
• حمام کوتاه با آب ولرم
• پرهیز از صابون‌ها و شوینده‌های محرک
• پوشیدن لباس نرم و خنک
• کنترل تعریق
• دوری از محرک‌های شناخته‌شده

لازم به ذکر است حتی وقتی پوست بهتر می‌شود، مراقبت روزانه نباید قطع شود. چون خشکی پوست یکی از مهم‌ترین زمینه‌های بازگشت خارش و التهاب است.

درمان درماتیت

درمان اگزما در بهترین کلینیک‌های زیبایی تهران بیشتر با هدف کنترل خارش، کاهش التهاب، ترمیم سد دفاعی پوست و پیشگیری از عود انجام می‌شود:

مراقبت روزانه از پوست

درمان درماتیت معمولاً با بازسازی سد دفاعی پوست شروع می‌شود.

مهم‌ترین کار، استفاده منظم از مرطوب‌کننده‌ها یا امولیانت‌هاست. حتی زمانی که پوست ظاهراً بهتر شده است، این مراقبت‌ها باید ادامه یابد.

حمام کوتاه با آب ولرم، استفاده از شوینده‌های ملایم و بدون عطر، خشک‌کردن آرام پوست و زدن مرطوب‌کننده بلافاصله بعد از حمام، به کاهش خشکی و خارش کمک می‌کنند.

داروهای موضعی

در زمان شعله‌ور شدن بیماری، پزشک ممکن است کرم‌ها یا پمادهای ضدالتهاب مانند کورتیکواستروئیدهای موضعی را تجویز کند.

در برخی موارد، داروهای غیرکورتونی مثل مهارکننده‌های کلسینورین، کریسابورول، روکسولیتینیب، روفلومیلاست یا تاپیناروف هم استفاده می‌شوند. انتخاب دارو به سن بیمار، محل درگیری، شدت التهاب و سابقه درمان بستگی دارد.

درمان‌های پیشرفته

اگر اگزما شدید باشد یا با درمان‌های ساده کنترل نشود، متخصص پوست ممکن است درمان‌هایی مثل پانسمان مرطوب، نوردرمانی، داروهای خوراکی یا داروهای بیولوژیک مانند دوپیلومب را در نظر بگیرد.

هدف درمان، کنترل خارش، کاهش التهاب، جلوگیری از عفونت و کم‌کردن دفعات عود است؛ نه صرفاً برطرف کردن موقت قرمزی پوست.

آیا اگزما واگیر دارد؟

خیر، اگزما واگیر ندارد و از راه تماس پوستی، دست دادن، بغل کردن، استفاده از وسایل مشترک یا زندگی کنار فرد مبتلا منتقل نمی‌شود.

ظاهر ملتهب، قرمز، پوسته‌پوسته یا حتی ترک‌خورده پوست ممکن است این تصور را ایجاد کند که بیماری عفونی است. اما اگزما نتیجه التهاب پوست، حساسیت سیستم ایمنی، خشکی و آسیب سد محافظتی پوست است.

البته اگر پوست بر اثر خاراندن زخم شود، ممکن است دچار عفونت ثانویه شود؛ این عفونت نیاز به درمان دارد، اما خود اگزما بیماری مسری محسوب نمی‌شود. بنابراین نباید فرد مبتلا را از نظر اجتماعی محدود یا طرد کرد.