توروس مندیبولاریس یا زائده استخوانی فک

گاهی هنگام لمس داخل دهان با زبان، متوجه یک برجستگی سفت در کنار دندان‌های پایین می‌شویم. این برآمدگی‌ ممکن است هیچ دردی نداشته باشد، اما به‌دلیل ظاهر استخوانی و محل قرارگیری‌اش باعث نگرانی شود. این نوع برآمدگی بدون درد فک پایین در بسیاری از موارد خطرناک نیست و می‌تواند به مشکلی به نام توروس مندیبولاریس مربوط باشد. با این حال، هر توده یا برجستگی در دهان باید درست بررسی شود تا علت آن مشخص گردد و با مشکلات دیگر اشتباه گرفته نشود.

توروس مندیبولاریس چیست؟

توروس مندیبولاریس یا همان زائده استخوانی فک پایین، یک برجستگی استخوانی خوش‌خیم است که در سطح داخلی فک پایین و زیر زبان دیده می‌شود.

این برجستگی می‌تواند در یک طرف دهان یا هر دو طرف ایجاد شود.

همچنین گاهی به‌صورت یک توده کوچک، چند برجستگی کنار هم یا برجستگی‌های قرینه در دو سمت فک پایین ظاهر می‌شود.

توروس مندیبولاریس معمولاً دردناک نیست و در بسیاری از افراد به‌صورت اتفاقی، هنگام معاینه دندان‌پزشک تشخیص داده می‌شود.

این زائده از جنس استخوان است و روی آن بافت لثه یا مخاط دهان قرار دارد. به همین دلیل، لمس آن معمولاً سفت و استخوانی است، نه نرم یا متحرک.

بسیاری از افراد تا زمانی که توروس بزرگ نشود، غذا زیر آن گیر نکند یا در استفاده از دندان مصنوعی و پلاک‌های دهانی مشکل ایجاد نکند، متوجه وجود آن نمی‌شوند.

این برآمدگی بدون درد فک پایین فقط زمانی به درمان نیاز دارد که مشکل ایجاد کند. برای مثال، اگر در جویدن، صحبت کردن، رعایت بهداشت دهان یا استفاده از وسایل دندان‌پزشکی اختلال ایجاد کند، باید بررسی و درمان شود.

علت به وجود آمدن زائده استخوانی فک پایین

علت ایجاد توروس ترکیبی از عوامل ژنتیکی، فشارهای مکانیکی روی فک و ویژگی‌های آناتومیک دهان است. این علل عبارتند از:

• اگر در خانواده سابقه وجود زائده استخوانی فک یا برجستگی‌های مشابه در کام و فک وجود داشته باشد، احتمال بروز آن بیشتر می‌شود.
• شکل فک
• نحوه قرارگیری دندان‌ها روی هم
• الگوی تماس دندان‌ها نیز می‌تواند در ایجاد یا بزرگ‌تر شدن این برجستگی‌ها نقش داشته باشد.
• دندان‌قروچه یا فشار دادن دندان‌ها روی هم می‌تواند سبب ایجاد این عارضه گردد.
• افزایش سن
• کمبود برخی ریزمغذی‌ها
• سابقه ضربه به فک

علائم توروس مندیبولاریس

در بیشتر موارد، توروس مندیبولاریس علامت خاصی ایجاد نمی‌کند. فرد فقط هنگام لمس کف دهان با زبان، متوجه یک برجستگی سفت در کنار دندان‌های پایین می‌شود. با این حال، اگر زائده استخوانی فک پایین بزرگ‌تر شود یا در محل نامناسبی قرار بگیرد، ممکن است علائم زیر ایجاد شود:

• احساس برجستگی سفت و استخوانی در سطح داخلی فک پایین، زیر زبان
• مشکل در جویدن یا بلع غذا
• گیر کردن ذرات غذا اطراف زائده و دشوار شدن تمیز کردن دهان
• سختی در استفاده از دندان مصنوعی
• تحریک، زخم یا التهاب مخاط روی برجستگی
• اختلال در حرکت زبان یا صحبت کردن
• احساس ناراحتی یا درد

نکته مهم این است که درد، زخم مکرر، رشد سریع یا تغییر شکل غیرعادی برجستگی باید توسط دندان‌پزشک بررسی شود.

برجستگی استخوانی فک چطور تشخیص داده می‌شود؟

تشخیص برآمدگی بدون درد فک پایین معمولاً با معاینه ساده دندان‌پزشکی انجام می‌شود.

توروس مندیبولاریس معمولاً سفت، ثابت، استخوانی و پوشیده از مخاط طبیعی دهان است. همین ویژگی‌ها به دندان‌پزشک کمک می‌کند آن را از بسیاری از توده‌های نرم، التهابی یا مشکوک افتراق دهد.

گاهی اندازه برجستگی زیاد است. گاهی هم محل آن غیرمعمول است یا بیمار علائم غیرطبیعی دارد. در این موارد، ممکن است تصویربرداری دندانی یا سی‌تی‌اسکن فک لازم باشد.

آیا توروس مندیبولاریس سرطان است؟

خیر. توروس مندیبولاریس سرطان نیست و حتی توده پیش‌سرطانی هم محسوب نمی‌شود. وجود توده استخوانی فک باعث نمی‌شود فرد در آینده بیشتر در معرض سرطان قرار بگیرد.

با این حال، این موضوع نباید باعث شود هر برجستگی داخل دهان نادیده گرفته شود. اگر توده دهانی جدید است، سریع بزرگ می‌شود و زخم روی آن خوب نمی‌شود، معاینه دندان‌پزشکی ضروری است.

درمان توروس مندیبولاریس در بهترین کلینیک‌های دندانپزشکی تهران

درمان توروس همیشه لازم نیست. اگر زائده استخوانی فک پایین کوچک باشد و درد نداشته باشد، معمولاً فقط تحت نظر قرار می‌گیرد.

همچنین اگر در جویدن، صحبت کردن، بهداشت دهان یا استفاده از دندان مصنوعی مشکلی ایجاد نکند، درمان فوری لازم نیست.

در این حالت، دندان‌پزشک ، در معاینات دوره‌ای اندازه و وضعیت برجستگی را بررسی می‌کند.

با این حال در صورت وجود علائم، دندانپزشک روش‌های زیر را به‌کار می‌گیرد:

درمان محافظه‌کارانه و مراقبت روزانه

در مواردی که توروس باعث زخم سطحی، التهاب یا تحریک مخاط شده باشد، معمولاً درمان از مراقبت‌های ساده شروع می‌شود. این درمان‍‌ها عبارتند از:

• رعایت دقیق بهداشت دهان
• استفاده از مسواک نرم
• پرهیز از غذاهای بسیار سفت
• مراجعه برای اصلاح دندان مصنوعی یا پلاک دهانی
• اگر التهاب یا درد وجود داشته باشد، دندان‌پزشک ممکن است از داروهای ضد درد، ضد التهاب یا دهان‌شویه‌های ضد میکروبی استفاده کند.

جراحی توروس مندیبولاریس

اگر برجستگی استخوانی فک بزرگ باشد، ممکن است جراحی لازم شود. این حالت زمانی مطرح می‌شود که غذا خوردن یا صحبت کردن دشوار شود.

همچنین اگر بهداشت دهان سخت شود، زخم‌های مکرر ایجاد شود یا ساخت دندان مصنوعی ممکن نباشد، جراحی بررسی می‌شود.

در این روش، جراح فک و صورت یا دندان‌پزشک متخصص، با بی‌حسی موضعی، بافت لثه را کنار می‌زند. سپس زائده استخوانی را برمی‌دارد، سطح استخوان را صاف می‌کند و محل جراحی را بخیه می‌زند. دوره ترمیم کامل این روش در بسیاری از موارد چند هفته است.

برای تشخیص و درمان توروس مندیبولاریس به کجا مراجعه کنیم؟

برای درمان توروس مندیبولاریس، بهتر است به کلینیک مجهز مراجعه کنید. چنین مرکزی باید امکان معاینه تخصصی، تصویربرداری دندانی، ارجاع به جراح فک و صورت و پیگیری بعد از درمان را داشته باشد.

بهترین کلینیک‌های دندان‌پزشکی تهران برای زائده استخوانی فک پایین، مرکزی است که پیش از تصمیم به جراحی، ابتدا نوع برجستگی را دقیق تشخیص دهد. چنین مرکزی علت‌هایی مانند دندان‌قروچه یا فشارهای فکی را بررسی کرده و فقط در صورت نیاز واقعی، درمان جراحی را پیشنهاد می‌دهد.