آندوسکوپی معده

آندوسکوپی معده یکی از روش‌های اصلی بررسی قسمت بالایی دستگاه گوارش است.

پزشک با استفاده از لوله‌ای باریک، انعطاف‌پذیر و مجهز به دوربین، پوشش داخلی مری، معده و ابتدای روده باریک را مشاهده می‌کند.

لازم به ذکر است این روش فقط برای تشخیص بیماری نیست؛ پزشک می‌تواند هم‌زمان نمونه‌برداری انجام دهد، محل بعضی خونریزی‌ها را درمان کند یا بخش تنگ‌شده دستگاه گوارش را باز کند.

آندوسکوپی معده چیست؟

آندوسکوپی معده یکی از روش‌های تصویربرداری پزشکی است که برخلاف نام رایج آن، بررسی فقط به معده محدود نمی‌شود؛ پزشک مری، معده و دوازدهه، یعنی اولین قسمت روده باریک، را نیز مشاهده می‌کند.

نام دقیق‌تر این آزمایش، آندوسکوپی دستگاه گوارش فوقانی یا EGD است.

آندوسکوپ لوله‌ای نرم با منبع نور و دوربین است که تصاویر زنده را به نمایشگر منتقل می‌کند.

داخل دستگاه کانال باریکی وجود دارد که پزشک می‌تواند ابزارهای ظریف را از آن عبور دهد. به این ترتیب، امکان برداشتن نمونه بافت، کنترل بعضی خونریزی‌ها، خارج کردن جسم خارجی یا باز کردن بخش تنگ‌شده فراهم می‌شود. بیمار هنگام برداشتن نمونه کوچک معمولاً دردی احساس نمی‌کند.

این بررسی اغلب به‌صورت سرپایی انجام می‌شود و معمولاً نیازی به بستری طولانی‌مدت ندارد.

برای تشخیص چه بیماری‌هایی از آندوسکوپی معده استفاده می‌شود؟

پزشک این روش را برای مشاهده و بررسی موارد زیر تجویز می‌کند:

• علت دشواری یا درد هنگام بلع
• سوزش مداوم سر دل
• درد تکرارشونده بالای شکم
• تهوع و استفراغ طولانی
• استفراغ خونی
• مدفوع سیاه
• کم‌خونی
• کاهش وزن بی‌دلیل
• التهاب مری، معده یا دوازدهه
• زخم معده
• فتق محل اتصال مری و معده
• آسیب‌های ناشی از رفلاکس
• ضایعات پیش‌سرطانی
• توده‌های خوش‌خیم یا سرطانی
• این روش همچنین می‌تواند در ارزیابی علت بعضی اختلالات بلع و خونریزی‌های بخش بالایی دستگاه گوارش نقش داشته باشد.
• پزشک با نمونه‌برداری با استفاده از این روش می‌تواند بعضی عفونت‌ها، بیماری سلیاک و تغییرات سلولی را نیز بررسی کند.
• آندوسکوپی معده گاهی کاربرد درمانی نیز دارد؛ برای مثال، پزشک می‌تواند خونریزی را کنترل کند، جسم گیرکرده را خارج سازد یا تنگی مری را باز کند.

آمادگی پیش از انجام آندوسکوپی معده

۱- برای انجام آندوسکوپی، معده باید هنگام آزمایش خالی باشد تا پزشک دید واضحی داشته باشد و احتمال استفراغ یا ورود محتویات معده به مسیر تنفسی کاهش یابد. دستور دقیق ناشتا بودن را مرکز درمانی تعیین می‌کند. بسیاری از مراکز از بیمار می‌خواهند دست‌کم ۶ ساعت غذای جامد نخورد و تا زمان مشخصی فقط مقدار کمی آب بنوشد.

2- پیش از مراجعه، فهرست داروها، مکمل‌ها و حساسیت‌های خود را در اختیار پزشک قرار دهید.

3- داروهای رقیق‌کننده خون، داروهای کنترل دیابت و داروهایی که بر تخلیه معده اثر می‌گذارند، ممکن است به برنامه بررسی نیاز داشته باشند. هیچ دارویی را بدون دستور پزشک قطع یا کمتر نکنید.

4- سابقه بیماری قلبی یا ریوی، اختلال انعقاد خون، بارداری و واکنش قبلی به داروهای آرام‌بخش را نیز اعلام کنید.

5- اگر قرار است آرام‌بخش دریافت کنید، از قبل برای بازگشت با همراه برنامه‌ریزی کنید؛ زیرا بعد از آزمایش نمی‌توانید رانندگی کنید.

نحوه انجام آندوسکوپی معده

۱- پیش از شروع، فشار خون، ضربان قلب و میزان اکسیژن خون بررسی می‌شود.

۲- ممکن است پزشک از بی‌حس‌کننده گلو، داروهای آرام‌بخش وریدی یا ترکیبی از هر دو استفاده کند. نوع آرام‌بخش به شرایط جسمی، نوع بررسی و سیاست مرکز درمانی بستگی دارد.

۳-  پس از آن بیمار به پهلو دراز می‌کشد و محافظ کوچکی میان دندان‌های او قرار می‌گیرد.

۴- پزشک دستگاه را از دهان وارد گلو می‌کند و به‌آرامی از مری به معده و دوازدهه می‌رساند.

لازم به ذکر است دستگاه مسیر تنفس را مسدود نمی‌کند، اما ممکن است در ابتدای کار احساس فشار در گلو یا حالت تهوع ایجاد شود.

در طول آزمایش مقدار کمی هوا یا گاز وارد دستگاه گوارش می‌شود تا چین‌های بافت باز و مشاهده آن‌ها آسان‌تر شود. بنابراین ممکن است پس از آندوسکوپی بیمار دچار نفخ یا آروغ شود.

یک بررسی تشخیصی ساده معمولاً حدود ۱۰ تا ۲۰ دقیقه طول می‌کشد، اما نمونه‌برداری یا درمان می‌تواند زمان را افزایش دهد.

مراقبت‌های بعد از آندوسکوپی معده

پس از پایان کار، بیمار مدتی در بخش ریکاوری می‌ماند تا اثر آرام‌بخش کاهش پیدا کند.

نفخ، تهوع خفیف و گلودرد کوتاه‌مدت از ناراحتی‌های معمول بعد از این آزمایش هستند. اگر گلو بی‌حس شده باشد، تا زمانی که توانایی بلع به حالت طبیعی بازنگشته است چیزی نخورید و ننوشید.

کارکنان مرکز، زمان مناسب شروع مصرف آب و غذا را اعلام می‌کنند. پس از دریافت آرام‌بخش، تا مدت تعیین‌شده نباید بیمار رانندگی کند، با دستگاه‌های خطرناک کار کند و تصمیم‌های مهم بگیرد.

زمان بازگشت به رژیم غذایی عادی و فعالیت روزمره به نوع اقدام انجام‌شده بستگی دارد.

درد شدید شکم یا قفسه سینه، تب، تنگی نفس، استفراغ خونی، مدفوع بسیار تیره یا تشدید مشکل بلع طبیعی نیست و به تماس فوری با مرکز درمانی یا مراجعه اورژانسی نیاز دارد.

آیا آندوسکوپی معده عوارض دارد؟

این آزمایش در مجموع کم‌خطر است، اما احتمال عارضه کاملاً صفر نیست. برخی از عوارض نادر این روش عبارتند از:

• واکنش قلبی یا تنفسی به آرام‌بخش
• خونریزی و سوراخ شدن دیواره مری، معده یا دوازدهه
• احتمال خونریزی پس از برداشتن یک نمونه کوچک معمولاً پایین است، اما با بعضی اقدامات درمانی افزایش پیدا می‌کند.
• احتمال حساسیت به ماده بی‌هوشی

تفسیر جواب آندوسکوپی معده

نتیجه این آزمایش معمولاً ۲ بخش دارد: گزارش مشاهده مستقیم پزشک و جواب آزمایش نمونه بافت.

پزشک معمولاً یافته‌های ظاهری مانند طبیعی بودن مخاط، التهاب، زخم، تنگی، خونریزی، برجستگی یا توده را همان روز توضیح می‌دهد. اگر آرام‌بخش دریافت کرده باشید، بهتر است گزارش کتبی را تحویل بگیرید یا همراه شما نیز توضیحات را بشنود.

جواب نمونه‌برداری دیرتر آماده می‌شود. متخصص آسیب‌شناسی بافت را از نظر التهاب، عفونت، تغییرات پیش‌سرطانی یا سلول‌های سرطانی بررسی می‌کند. انجام نمونه‌برداری به‌تنهایی به معنای وجود سرطان نیست و برای تشخیص بسیاری از بیماری‌های خوش‌خیم نیز کاربرد دارد.

اصطلاحاتی مانند گاستریت (Gastritis) به معنای التهاب مخاط معده، ازوفاژیت (Esophagitis) به التهاب مری، اولسر (Ulcer) به زخم و اریتم (Erythema) به قرمزی و التهاب مخاط اشاره دارند.

در برخی موارد، وجود باکتری Helicobacter pylori نیز از طریق نمونه‌برداری بررسی می‌شود که نقش مهمی در ایجاد زخم و التهاب معده دارد.

پزشک پس از جمع‌بندی یافته‌ها مشخص می‌کند که به درمان، آزمایش تکمیلی یا پیگیری دوره‌ای نیاز دارید.