ترس بخشی از زندگی طبیعی انسان است، اما زمانی که این احساس از حد تعادل خارج شود و واکنشهای شدید و مداوم بوجود آورد به فوبیا تبدیل میشود.
فوبیا میتواند بهظاهر ساده شروع شود اما بهتدریج رفتار، تصمیمگیری و حتی سبک زندگی فرد را تحت تاثیر قرار دهد.
فوبیا یا هراس چیست؟
فوبیا یا هراس به نوعی ترس بیش از حد و مداوم گفته میشود که با منطق همخوانی ندارد و کنترل آن برای فرد دشوار است.
این ترس معمولا نسبت به یک موقعیت، شی یا فعالیت مشخص شکل میگیرد و شدت آن به حدی است که فرد میخواهد به هر شکل ممکن از عامل ترس دوری کند
در برخی موارد، این واکنشها با بروز اضطراب همراه است. حالتی که با افزایش ضربان قلب و احساس وحشت شدید ظاهر میشود و اغلب در شرایطی رخ میدهد که هیچ تهدید واقعی وجود ندارد.
انواع فوبیا
فوبیا دارای انواع مختلفی است که در ادامه مطلب به توضیح آنها میپردازیم.
فوبیای خاص
به ترسی شدید و نامعقول گفته میشود که به عامل مشخصی مانند یک شی، حیوان یا موقعیت خاص محدود است. این موارد عبارتند از:
- زوفوبیا یا هراس از حیوانات
- سینوفوبیا یا ترس از سگ
- افیدوفوبیا یا هراس از مار
- ارکنوفوبیا یا هراس از عنکبوت
- آیوفوبیا یا هراس از پرواز
- آکروفوبیا یا هراس از ارتفاع
- کلاستروفوبیا یا ترس از فضای بسته
- هموفوبیا یا ترس از خون و تزریق
این ترس معمولاً بدون وجود خطر واقعی ایجاد میشود و واکنش فرد با شدت عامل ترس تناسبی ندارد. بهدلیل مشخص بودن عامل ترس این نوع در دسته فوبیای خاص قرار میگیرد.
فوبیای اجتماعی (اضطراب اجتماعی)
نوعی اختلال اضطرابی است که فرد در آن از قرار گرفتن در موقعیتهای اجتماعی میترسد. این فوبیای پیچیده مخصوصا در شرایطی که فرد ممکن است مورد توجه، قضاوت یا انتقاد دیگران قرار بگیرد، رخ میدهد. انواع این هراس عبارت است از:
- سوشیال فوبیا یا ترس از اجتماع
- گلوسوفوبیا یا هراس از صحبت در جمع
- فاگوفوبیا یا ترس از غذا خوردن در جمع
آگورافوبیا
آگورافوبیا یعنی فرد از قرار گرفتن در بعضی موقعیتها میترسد؛ چراکه نگران است در صورت ایجاد مشکل نتواند فرار کند یا کسی به وی کمک نکند. این نوع که در دسته فوبیای پیچیده قرار میگیرد میتواند در هنگام بیرون رفتن از خانه، استفاده از وسایل حملونقل عمومی یا حضور در فضاهای بسته مانند آسانسور بروز کند. این موارد عبارت است از:
- هوگوفوبیا یا ترس از قطار، اتوبوس و غیره
- آگروفوبیا یا هراس از بیرون رفتن یا دور ماندن از خانه
علائم هراس
هراس زدگی دارای علائمی است که مهمترین آنها عبارتند از:
- احساس اضطراب شدید
- ناتوانی در عملکرد
- عدم توانایی در کنترل احساسات
- عرق کردن
- نفس نفس زدن
- تپش قلب
- لرزش
- گر گرفتن
- خفگی
- معده درد
- خشک شدن دهان
- گزگز شدن
- سردرد
- سرگیجه
- تهوع
علت فوبیا چیست؟
فوبیا یا ترس بیش از حد اغلب قبل از سن ۳۰ سالگی ایجاد میشود. این ترسهای شدید ممکن است ناشی از تجربهای ترسناک، حادثهای خطرناک یا مشاهده اضطراب و ترس یکی از والدین یا نزدیکان در دوران کودکی باشد.
فوبیاهای خاص معمولاً در سنین ۴ تا ۸ سالگی شکل میگیرد و اغلب نتیجه یک تجربه منفی در همان دوران است. بهعنوان مثال، کودکی که تجربه ناخوشایندی در یک فضای بسته داشته ممکن است بعدها از حضور در این مکانها احساس ترس کند.
فوبیاهای پیچیده فوبیاهایی مانند آگورافوبیا یا اضطراب اجتماعی به دلایل واضحی رخ نمیدهند اما اغلب در اواخر نوجوانی رخ میدهند. تحقیقات نشان میدهد که ترکیبی از تجربههای زندگی، شرایط مغز و وراثت در شکلگیری آن نقش دارند.
برخی پژوهشگران معتقد هستند این نوع ترسها از دوران انسانهای اولیه به ما به ارث رسیدهاند؛ چراکه در آن زمان مواجهه با فضاهای باز یا افراد ناآشنا تهدید واقعی برای زندگی فرد محسوب میشد.
نحوه تشخیص فوبیا
اگر اضطراب یا فوبیای شما بهگونهای است که روند عادی زندگی روزمرهتان را مختل کرده بهتر است برای مشورت به پزشک عمومی مراجعه کنید.
پزشک در ابتدا درباره نشانههایی که تجربه میکنید سوال میپرسد و در صورت لزوم، آزمایشهایی را برای مشکلات جسمی احتمالی در نظر میگیرد. تشخیص نهایی فوبیا معمولاً توسط متخصص سلامت روان انجام میشود.
برای اینکه فوبیا تشخیص داده شود، چند نشانه اصلی باید وجود داشته باشد:
- وجود ترسی مداوم، شدید و نامتناسب که با دیدن و تصور یک شی، حیوان، موقعیت یا رویداد خاص فعال میشود.
- مواجهه با عامل ترس، بلافاصله واکنش اضطرابی ایجاد میکند؛ این واکنش میتواند به شکل حمله پنیک باشد یا با رفتارهایی مانند گریه، فرار یا حتی خشم بروز پیدا کند.
- فرد معمولاً آگاه است که ترس او منطقی یا متناسب با خطر واقعی نیست.
- فرد یا بهطور کامل از عامل فوبیا دوری میکند یا با اضطراب و ناراحتی شدید با آن روبهرو میشود.
- این ترس یا اضطراب بهطور محسوس عملکرد شغلی، روابط اجتماعی، زندگی شخصی یا فعالیتهای روزانه را مختل میکند.
- ترس حداقل شش ماه یا بیشتر ادامه پیدا میکند. علائم ایجادشده جزو مشکلات دیگری مانند اختلال استرس پس از حادثه (PTSD)، وسواس فکریعملی (OCD)، اختلال پانیک و مواردی از این قبیل نیستند.
برای تشخیص و درمان فوبیا به کجا مراجعه کنیم؟
برای تشخیص و درمان فوبیا میتوانید به لیست بهترین کلینیک های روانشناسی تهران که در سایت پزشکی لند قرار دارد مراجعه کنید. متخصصین حاضر در این کلینیکها با تجربه و مهارت بالا برای تشخیص و درمان فوبیا به شما کمک میکنند.
تفاوت ترس و فوبیا چیست؟
احساس ترس بخشی از واکنشهای طبیعی انسان است و نقش مهمی در حفظ امنیت دارد. وقتی مغز خطر احتمالی را تشخیص میدهد، بدن را برای محافظت آماده میکند. این نوع ترس معمولاً منطقی، موقتی و متناسب با شرایط است.
اما فوبیا مسیری کاملاً متفاوت دارد. در فوبیا، ترس بیش از اندازه است و اغلب هیچ تناسبی با واقعیت بیرونی ندارد. فرد در موقعیتی دچار اضطراب شدید میشود که برای دیگران بیخطر یا قابل تحمل است. حتی فکر کردن به آن موقعیت نیز میتواند واکنشهای شدید جسمی و روانی ایجاد کند. بررسیها نشان میدهد تعداد قابلتوجهی از افراد در مقاطعی از زندگی خود با فوبیا مواجه میشوند. این ترسها معمولاً در سنین نوجوانی یا اوایل جوانی شکل میگیرند و اگر مدیریت نشوند، میتوانند سالها باقی بمانند.
بهطور کلی ترس طبیعی به تصمیمگیری بهتر کمک میکند، اما فوبیا فرد را محدود میسازد.
حتماً بخوانید: اختلال بیش فعالی یا ADHD
وچگونه فوبیای خود را درمان کنیم؟
فوبیاها جزو اختلالاتی هستند که در اغلب موارد بهخوبی به درمان پاسخ میدهند. بیشتر افرادی که با فوبیا زندگی میکنند، از وجود ترس غیرمنطقی خود آگاه هستند. همین آگاهی، مسیر تشخیص و درمان را هموارتر میکند.
برای درمان ترس بیش از حد باید از روشهای زیر کمک گرفته میشود:
کنترل فوبیاهای خفیف
با اجتناب از قرار گرفتن در محیط در مواردی که فوبیا تاثیر جدی بر زندگی روزمره شما ندارد، با دوری از عامل ترس میتوانید شرایط را مدیریت کنید.
مراجعه به متخصص
فوبیاهای پیچیده و اجتنابناپذیر برخی فوبیاها بهویژه انواع پیچیده بهگونهای هستند که نمیتوان بهسادگی از محرک آنها دوری کرد. در چنین شرایطی، مراجعه به متخصص سلامت روان میتواند نقطه شروعی برای کاهش علائم و بازگشت تدریجی به زندگی عادی باشد.
درمان دارویی فوبیا
برای درمان دارویی فوبیا از موارد زیر استفاده میشود: بتابلاکرها، داروهای ضد افسردگی و داروهای آرامبخش
روانشناختی فوبیا
در برخی موارد برای درمان هراس زدگی از روشهای روانشناختی کمک گرفته میشود که در ادامه به بررسی موثرترین آنها میپردازیم:
مواجهه درمانی یا حساسیتزدایی
در این روش، فرد بهصورت تدریجی و کنترلشده با عامل ترس خود روبهرو میشود تا واکنش اضطرابی وی کاهش یابد. بهعنوان مثال، فردی که از پرواز میترسد با کمک درمانگر یا مشاور در ابتدا فقط به پرواز فکر میکند، سپس تصاویر هواپیما را میبیند، بعد به فرودگاه میرود، در شبیهساز کابین مینشیند و در نهایت سوار هواپیما میشود.
درمان شناختیرفتاری (CBT)
درمانگر یا مشاور به فرد کمک میکند الگوهای فکری نادرست و واکنشهای هیجانی خود را بشناسد و اصلاح کند. این روش به فرد میآموزد چگونه افکار و احساسات مرتبط با فوبیا را مدیریت کند و کنترل بیشتری بر واکنشهای خود داشته باشد.
0 دیدگاه